Markaziy bank şakar import kvotasi inflyatsiya xavfi tuğdirmasligini aytadi, biroq ekspertlar va biznes bunga qösilmaydi

Markaziy bankning pozitsiyasi: şakar boğyiça xavflar yöq

4-noyabr kuni ötkazilgan matbuot anjumanida Markaziy bank raisining örinbosari Nodirbek Açilov 2027-yildan joriy etiladigan 300 ming tonnalik şakar import kvotasining oziq-ovqat inflyatsiyasiga ta'siri haqidagi savolga javob berdi. Uning aytişiça, şakar oziq-ovqat inflyatsiyasini taşkil etuvçi tarkibiy qismlardan biri, biroq joriy yil boşidan buyon uning narxlari nisbatan barqaror darajada şakllanib, yuqori ösiş sur'atlarini körsatmagan, bu esa ularning umumiy inflyatsiyaga ta'sirini zararsizlantiradi. «Şu bois bugungi kunda biz şakar boğyiça katta xavflar körmaymiz», — degan regulyator rahbari örinbosari sözlarini Spot naşri keltirdi. U şuningdek, 2027-yilda Markaziy bank oziq-ovqat inflyatsiyasining joriy darajaga nisbatan pasayişini kutayotganini qayd etdi; inflyatsiya savatiga, jumladan, şakar ham kiruvçi 517 xil tovar kiritilgan.

Kvotaning özi haqida nimalar ma'lum

Vazirlar Mahkamasining 30-iyuldagi maxfiy qaroriga (PMQ-417) muvofiq 2027-yildan boşlab şakar importiga yillik 300 ming tonnalik kvota joriy etildi — içimliklar, qandolat mahsulotlari va boşqa oziq-ovqat mahsulotlari işlab çiqaruvçilarga qarab 100 ming tonnadan. Hujjat haqidagi ma'lumot oktyabr oxirida paydo böldi. Yillik kvota hajmi har yili noyabr oyida Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Monopoliyaga qarşi kuraşiş qömitasi hamda Milliy statistika qömitasining «asoslangan takliflari» asosida hukumat tomonidan tasdiqlanadi va har 6 oyda qayta körib çiqilişi mumkin; kvotalarni onlayn auksionlar orqali taqsimlaş rejalaştirilgan bölib, tizim 1-dekabrga qadar işga tuşişi kerak.

Ekspertlar va biznesning tanqidi

Ekspertlar çeklovlarni tanqid qilib, şakar narxlari ösişi va işlab çiqaruvçilar xarajatlarining ortişi xavfini körsatdi. Iqtisodçi Otabek Baxtiyorovhisob-kitoblariga köra, importni çeklaş byudjetga bojxona tölovlari hisobidan yiliga 65 mln dollar miqdorida kirimlarni kamaytişi mumkin. Yuliy Yusupov import kvotalari va mahalliy yetkazib beruvçilarga beriladigan imtiyozlar raqobatni zaiflaştrişini qayd etdi, biznes-himoyaçi Bekzod Xatamov esa qimmalaşgan şakarning boşqa tovarlar narxiga ta'siri hamda korxonalar eksport imkoniyatlarining çeklanişi haqida gapirib ötdi.

Içimlik işlab çiqaruvçilarning e'tirozlari

Özbekiston gazlangan içimliklar va şarbatlar işlab çiqaruvçilari assotsiatsiyasi (UzBev) rejalaştirilgan çeklovlarni tanqidiy baholadi. Uning fikriça, mahalliy şakar zavodlarini qöllab-quvvatlaş oziq-ovqat sanoatining boşqa korxonalari uçun qöşimça tösiqlar yaratmasligi kerak, çeklovlar esa tannarxning ösişiga, mahalliy mahsulot raqobatbardoşligining pasayişiga va inflyatsiyaning kuçayişiga olib keladi. Assotsiatsiya, şuningdek, Özbekistonning VTOga a'zo böliş böğyiça majburiyatlari kontekstida ehtimoliy e'tirozlar borligini körsatdi: UzBev baholaşiga köra, qaror importga miqdoriy çeklovlarni taqiqlaşni buzadi va milliy rejim tamoyiliga rioya qilinmaslik xavfini yaratadi.

Pozitsiyalarning farqi

Şu tariqa, regulyator va qarorni tanqidçilar kvota oqibatlarini turliça baholamoqda: Markaziy bank şakar narxlarining joriy barqarorligi hamda 2027-yilda oziq-ovqat inflyatsiyasining pasayişi kutişiga tayanadi, ekspertlar va tarmoq assotsiatsiyasi esa keyinçalik namoyon böladigan xavflarni — xarajatlarınng ösişini, byudjetning bojxona daromadlaridan ajralib qolişini va VTO oldidagi majburiyatlarga muvofiqlik masalalarini körsatmoqda. Kvota hozirça joriy etilmagan va faqat 2027-yildan işlay başlagani uçun narxlarga haqiqiy ta'sirini faqat tomonlar prognozlari asosida baholaş mumkin.