2026-yil deyarli aniq 1,5°C dan yuqori isiş bölgan ikkinçi yil böladi

Copernicus prognozi: 1,5°C dan yuqori ikkinçi yil

2026-yilda global örtaça harorat deyarli aniq sanoatgaça darajadan 1,5°C dan köproq oşib ketadi, deb juma kuni xabar berdi Yevropa Ittifoqining Copernicus iqlim xizmati, ma'lumot manbasi Deutsçe Welle. Bu 2026-yilni 2024-yildan keyin şu çegaradan yuqori bölgan ikkinçi kalendar yilga aylantiradi. Xizmatning baholaşiça, 2026-yil ehtimol kuzatuvlar tarixidagi 2024-yildan keyingi eng issiq ikkinçi yil böladi, biroq u 2024-yil rekordini ortlab ketiş ehtimoli 20 foizni taşkil etadi. Copernicus, şuningdek, 2023–2026-yillar örtaça körsatkiçi 1,5°C çegarasidan yuqori bölişini kutmoqda.

Rekord oktyabr va El-Niño roli

2026-yil oktyabri kuzatuvlar tarixidagi eng issiq oktyabr böldi: şu oyda global yer yuzasi örtaça harorati sanoatgaça darajadan 1,75°C ga yuqori edi. Bu 1,5°C çegarasidan yuqori bölgan ketma-ket uçinçi oy. «Ayniqsa kuçli El-Niño inson faoliyati allaqaçon isitib yuborgan iqlimga qöşimça issiqlik qöşmoqda, 2026-yil esa 1,5°C dan yuqori bölgan ikkinçi kalendar yil böliş yölida», — dedi Yevropa örta muddatli ob-havo prognozlari markazidan Samanta Börjess.

1,5°C çegarasi nimani anglatadi va uning oşib ketişi nega hozirça yakuniy emas

2015-yilgi Parij kelişuvi global harorat ösişini sanoatgaça darajaga nisbatan 2°C dan ança pastda uşlab turiş va u 1,5°C dan oşmasligi uçun «harakat qiliş»ni maqsad qilgan edi. Şu bilan birga, maqsad uzoq muddatli isişga tegişli, şuning uçun 1,5°C dan yuqori bölgan alohida bir yil özi kelişuvning rasmiy buzilişini anglatmaydi. Biroq BMT Atrof-muhit dasturi (UNEP) endi isiş 1,5°C maqsadidan oşib ketişini kutmoqda va eslatadi: bu keskin iqlim ekstremumlariga va xavfli qaytarilmas nuqtalarga olib kelişi mumkin bölgani uçun oşib ketiş imkon qadar kiçik va qisqa bölişi kerak. UNEPning sentyabr hisobotiga köra, har qöşimça gradus uluşi xavflar va oqibatlarni kuçaytiradi.

1,5°C ga qaytiş senariysi va olimlarning baholari

UNEP isiş asr örtalariga yaqin 1,7–1,8°C gaça çöqqiga çiqadigan, 2100-yilga kelib esa 1,5°C ga qaytadigan senariyni tasvirlaydi. Buning uçun 2025-yil darajalariga nisbatan 2040-yilgaça emissiyalarni 69 foizga qisqartiriş kerak böladi. Iqlimşunos Yohan Rokstryom, Potsdam iqlim ta'siri tadqiqotlari instituti direktori, haroratni atmosferadan CO2 ni olib taşlaş hisobiga tez orada qayta pasaytirişga çaqirdi va brifingda yaqin beş yil içida 1,5°C dan oşib ketiş endi muqarrar ekanini aytdi. Uning sözlariga köra, insoniyat hozir «boşqarib bölmaydigan kelajak yölida» turibdi.