Olimlar mayya sivilizatsiyaning tanazzulini şaharlardagi simob ifloslanişi bilan boğladı

Yukatan köllaridagi simob

Simobli böyoqlarning keng qöllanişi mayya şaharlarida suv havzalari va tuproqlarning kuçli ifloslanişiga olib kelgan hamda bu sivilizatsiyaning tanazzulga uçraşiga ta'sir qilgan omillardan biri bölişi mumkin. Bunday xulosaga AQŞdagi Obern universiteti mutaxassislari başçiligidagi xalqaro olimlar guruhi kelgan; natijalar Science Advances jurnalida e'lon qilingan.

Tahlillar nimani körsatdi

Mayyalar buyumlar, binolar va dafn marosimlarini bezaş uçun simob asosidagi qizil pigmentlarni, jumladan kinovarni keng qöllagan; ularning izlarini arxeologlar qadimiy şaharlarda va atrofdagi tuproqlarda topgan. Ekotizimlarga zarar haqidagi farazni tekşiriş uçun tadqiqotçilar Yukatan yarim orolida yirik aholi punktlari yonida joylaşgan Koba va Şkança köllarining tub çökindilarini örgangan, taqqoslaş uçun esa qadimiy şaharlardan uzoqdagi ikkita kölni tanlagan.

Ifloslaniş miqyosi

Tuproq qatlamlarini tahlil qiliş milodiy 250–950-yillarni öz içiga olgan klassik davrda ba'zi çökindilarda simob miqdori grammiga 18 mikrogrammgaça yetganini va metall töplaniş tezligi başqa tarixiy davrlarga qaraganda önlab marta yuqori bölganini körsatdi. Ifloslanişning ösişi siyanobakteriyalar, suvötlar, mollyuskalar va qisqiçbaqasimonlar sonining kamayişi bilan bir vaqtga töğri kelgan bölib, bu suv ekotizimlarida jiddiy özğarişlar yuz berganidan dalolat beradi.

Xulosalarga ehtiyotkorlik bilan yondaşiş

Mualliflarning fikriça, simob ifloslanişi mayya şaharlaridagi ekologik muammolarni çuqurlaştrib, ularning tanazzulga uçraşiga ta'sir qilgan omillardan biri bölişi mumkin. Şu bilan birga, Gazeta.Ru ta'kidlaganidek, tadqiqot aynan simob IX asrda yirik aholi punktlarining yöq bölişiga sabab bölganini isbotlamaydi: inqirozga başqa holatlar ham ta'sir qilgan bölişi mumkin. Avval xuddi şü gazeta şuni xabar qilgandiki, vayron bölgan mayya şahri yuzlab yillar davomida böş qolmagan.