Asosiy ma’lumotlar

  • Swift Şimoliy Sumatra ustida atmosferaga kirdi; apparatning katta qismi yonib ketdi, ayrim bölaklar yuzaga yetib borişi mumkin edi
  • Ikki yilga möljallangan missiya deyarli 22 yil davom etdi; observatoriya 2000dan ortiq gamma-portlaş va 1400dan ziyod supernovani örgandi
  • LINK apparati bilan qutqaruv operatsiyasi boşqaruv yöqotilgani sababli buzildi; Swift 20-oktabrda işini töxtatdi

Observatoriya Indoneziya ustida orbitadan çiqdi

NASAga qaraşli orbital observatoriya Neil Gehrels Şimoliy Sumatra rayoni ustida Yer atmosferasiga kirdi va Indoneziyada uçirilişidan deyarli 22 yil ötib (özbekça: 22 yildan keyin) vayron böldi. NASA ma’lumotiga köra, kiriş Şarqiy vaqt bilan soat 7:39da qayd etilgan; kiriş paytida apparat tovuş tezligidan taxminan 22 baravar katta tezlikda harakatlanayotgan edi. Rossiya naşrlari vaqtni hisoblaşda farq qiladi: Life.ru AQŞ kosmik kuçlariga tayanib 4-noyabr, MSK soat 15:39ni, Gazeta.Ru esa MSK soat 14:39ni körsatadi. Konstruksiyaning katta qismi baland balandlikda yonib ketdi, biroq NASA baholaşiga köra, ayrim komponentlar qönişdan omon qolib, yerga yetib borişi mumkin edi. Jabrlanuvçilar yoki vayronagarçiliklar haqida xabarlar kelmagani bildirildi.

Rejadan 11 baravar uzoq davom etgan missiya

Swift 2004-yil noyabrda olamdagi eng qudratli energiya hodisalari — gamma-portlaşlarni örganiş uçun uçirilgan edi. Dastlab missiya ikki yilga möljallangan edi, biroq apparat deyarli 11 baravar uzoq — 22 yildan sal kam işladi. Sun’iy yöldoşning qiymati 500 million dollar, massasi taxminan 1452 kgni taşkil etgan. Uç teleskop bilan jihozlangan observatoriya iş davomida ikki mingdan ortiq gamma-portlaş va 1400dan ziyod supernova portlaşini örgandi, şuningdek, qora tuynuklar, yulduzli rentgen çaqnaşlari, asteroidlar va kometalarni kuzatdi; uning natijalari taxminan 7000 çop etilgan ilmiy işga asos böldi. Gazeta.Ru apparatning öziga xos manevr qobiliyatinita’kidlaydi: u tösatdan yuzaga kelgan çaqnaş manbasiga bir neça daqiqa içida burilib, bir vaqtning özida gamma, rentgen va ultrabinafşa diapazonlarida kuzatuvlar olib bordi, gamma-portlaşlarning sönggi nurlanişini birinçi bölib qayd etdi va gravitatsion tölqinlar manbalarini aniqlaşga yordam berdi.

Muvaffaqiyatsiz qutqaruv operatsiyasi

Deutsçe Welle ma’lumotiga köra, yaxşi holatda bölgan apparat orbitadan, boşqa omillar qatorida, quyoş çaqnaşlari keltirib çiqargan kuçli geomagnit böronlar tufayli ham çiqqan. Iyulda NASA observatoriya orbitasini kötariş missiyasi uçun Katalyst Space nomli xususiy kompaniyani jalb etdi, biroq uç qölli LINK robot-towing kosmosga çiqqanidan köp ötmay orientatsiya muammolariga duç keldi va nazoratsiz aylanişni boşladi; qutqaruv apparatining özi sentabrda Yerga quladi. 1-sentabrda NASA xodimlari Swiftning uç ilmiy asbobidan ikkitasini qayta işga tuşirdi, biroq 20-oktabrda observatoriya operatsiyalarni töxtatdi — töliq vayron bölişiga uç oydan kam vaqt qolgandi.