«Indoneziya» mavzusidagi yangiliklar: voqealar, faktlar va tafsilotlar — tafs uz.
25 maqola
Singapurdagi havo sifati o‘n yildan ortiq vaqt ichidagi eng yomon darajaga tushgani sababli yugurish klublari mashg‘ulotlarni savdo markazlariga ko‘chirdi: 80 dan ortiq yuguruvchi xalqaro marafonlarga tayyorlanib, do‘konlar ochilishidan oldin Marina Square koridorlarida aylanma chizdi.
Otabek YusupovMalayziyaning janubiy Johor shtati maktablari 10 kunlik tanaffusdan so‘ng qayta ishga tushdi; bu 1000 dan ortiq maktab va 600 ming nafarga yaqin o‘quvchiga ta’sir qilgan edi. Qaror havo sifati yaxshilangach qabul qilindi, biroq Saravak va Singapurda vaziyat hali ham tarang, Indoneziya esa yong‘inlarga qarshi kurashni davom ettirmoqda.
Aziz KarimovLipetskdagi turist Bali orolidagi Denpasar aeroportining nazorat-o‘tkazish punkti navbatida turib do‘stiga qisqa video yozib yubordi. Bu zonada olingan suratni kuzatuv kameralari qayd etdi, shundan so‘ng qiz ushlab qolinib, mamlakatdan majburiy chiqarib yuborildi. Mash ma’lumotlariga ko‘ra, bunday buzilish uchun qonun bilan 300 dollargacha jarima va bir yilgacha ozodlikdan mahrum qilish nazarda tutilgan.
Javlon TursunovIndoneziya Sog‘liqni saqlash vazirligi o‘rmon va yer yong‘inlari bilan bog‘liq o‘tkir nafas olish yo‘llari infeksiyalari (ONI) 333 470 holati haqida xabar berdi, bir sutkada 4 522 yangi holat qayd etilgan. Oltita ustuvor viloyatda havo sifati xavfli darajaga yetdi. Prezident Prabovo Subianto takroriy yong‘inlarda aybdor kompaniyalar konsessiyadan mahrum qilinishi mumkinligini aytdi, Samarindada yong‘inlarni milliy ofat deb e’lon qilish talabi bilan norozilik namoyishlari o‘tkazildi.
Sevara AzamovaIndoneziya harbiy-havo kuchlari (TNI AU) Sharqiy Yavadagi Pasuruan–Probolinggo pullik yo‘lining bir qismida samolyotlarning uchishi va qo‘nishi bo‘yicha mashg‘ulotlar o‘tkazib, uning zaxira uchish-qo‘nish yo‘lagi sifatidagi yaroqliligini tekshirdi. Mashqlarda ikkita Super Tucano va ikkita F-16 qatnashdi. Qo‘mondonlik avtomagistrallar faqat favqulodda vaziyatlarda foydalanilishini ta’kidladi.
Sevara AzamovaSharqiy Yava maktab o‘quvchilari mavsumning eng kuchli o‘rmon yong‘inlari fonida hokimiyat tashkil etgan yomg‘ir uchun duolarda qatnashdi. Nusantara Atlas ma’lumotlariga ko‘ra, 1,9 mln gektardan ortiq maydon yondi; tutun Malayziya, Singapur va Sharqiy Timorga yetib bordi. Olti o‘t o‘chiruvchi halok bo‘ldi, jumladan Kalimantanda 51 yoshli ko‘ngilli.
Javlon TursunovTo‘rt davlat Do‘hada mudofaa hamkorligini rivojlantirishga bag‘ishlangan «Badr» memorandumini imzoladi: harbiy ishlab chiqarish, ilmiy-tadqiqot va konstruktorslik ishlari (NIOKR) hamda texnik tayyorgarlik bo‘yicha qo‘shma loyihalar. Loyihalarni boshqarish ikki darajali mexanizm — Ijroiya va Strategiya kengashlari orqali amalga oshiriladi.
Sevara AzamovaBali viloyati favqulodda vaziyatlar boshqarmasi (BPBD) 21–31 oktyabr kunlari qurg‘oqchilik ogohlantirishini e’lon qilib, aholini suvni tejashga va yong‘in xavfsizligi choralariiga rioya qilishga chaqirdi. Orolning bir qancha tumanlarida qurg‘oqchilikning turli xavf darajalari e’lon qilingan.
Sevara AzamovaIndoneziyaga qarashli Borneo orolidagi Palangkaraya shahri aholisi bir necha haftadan buyon o‘rmon yong‘inlaridan chiqqan zaharli tutun ostida yashamoqda. Tutun uylarga kirib, yo‘tal va nafas olish qiyinligini keltirib chiqaradi, ko‘chada savdo qiluvchilarning daromadini pasaytiradi va talabalarni butun semestr deyarli onlayn o‘qishga majbur qilmoqda.
Javlon TursunovSumatrada Bakauheni portidan Banten provinsiyasidagi Merak portiga ketayotgan KMP Batumandi yo‘lovchi paromi seshanba kuni portga yaqinlashganda yonib ketdi. Bortdagi barcha 420 yo‘lovchi va 40 ekipaj a’zosi evakuatsiya qilindi, qurbonlar haqida xabar yo‘q. Yong‘in sababi aniqlanmagan.
Javlon Tursunov20-oktabr talabalar va faollar Jakartada, Bandungda, Jogjakartada, Makassarda va Pekanbaruda o‘rmon yong‘inlarini milliy ofat deb e’lon qilishni talab qilib namoyishga chiqdi. Aktsiyalar Prabovo Subianto prezidentligining ikki yilligi bilan bir kunga to‘g‘ri keldi. Iyuldan beri yong‘inlar 1,9 mln gektardan ortiq yerda vayronagarchilik keltirdi, tutun minglab odamlarda kasallik keltirdi.
Javlon TursunovTurkiya mudofaa vaziri Yashar Gyuler Qatar mudofaa sanoati bo‘yicha Turkiya, Qatar, Pokiston va Indoneziya o‘rtasidagi to‘rt tomonlama o‘zaro tushunish memorandumini imzolash maqsadida Qatarga keldi. Imzolash chorshanba kuni Do‘hada kutilmoqda. Hujjat to‘rt davlatning mavjud ikki tomonlama loyihalarini ko‘p tomonlama tuzilma doirasida mustahkamlashga, qo‘shma ishlab chiqarish va texnologiya uzatishga urg‘u berishga qaratilgan.
Javlon TursunovBMT Bosh kotibi Antoniu Guterresh 19-oktabr kuni Indoneziya prezidenti Prabovo Subianto bilan ishchi uchrashuv o‘tkazdi. Tomonlar ko‘p tomonlama tizimni isloh qilish, BMTning 2030-yilgacha kun tartibi va mintaqaviy inqirozlar, jumladan, okkupatsiya qilingan Falastin hududlaridagi vaziyatni muhokama qildi. Guterresh Indoneziyani «multilateralizm tayanchi» deb atadi va BMT tinchlikparvar missiyalariga qo‘shgan hissasi uchun minnatdorchilik bildirdi.
Aziz KarimovNusantara Atlas monitoring loyihasi Indoneziyada yanvardan sentabr oxirigacha yong‘inlar natijasida yonib ketgan maydonni 1,9 mln gektardan ortiq deb baholab, bu raqamni konservativ deb atadi. Bu 2019 yilning shu davriga nisbatan 38 foizga ko‘p. Jakarta xorijiy yordamdan bosh tortdi, Singapur esa havoning sifati bo‘yicha ketma-ket 15 kun «noqulay» daraja qayd etdi — bu 2015 yildagi inqirozdan ko‘proq.
Otabek YusupovIndoneziya Sumatra va Kalimantanda aviatsiyadan foydalanib o‘rmon va yer yong‘inlarini o‘chirish operatsiyalarini kuchaytirdi, Malayziya esa yordam va ASEAN doirasidagi hamkorlik mexanizmini taklif qildi.
Otabek YusupovQutqaruvchilar Kalimantan va Sumatra orollaridagi o‘rmon yong‘inlari hududlaridan o‘nlab juda xavf ostida qolgan orangutanlarni evakuatsiya qildi. Oylar davom etgan tutun Indoneziya, Malayziya, Singapur va Sharqiy Timorda havo sifatini yomonlashtirdi, taxminan 2400 parvozga ta’sir qildi va maktablarning yopilishiga olib keldi. Malayziya ASEAN doirasida mintaqaviy hamkorlik mexanizmini taklif qildi.
Otabek YusupovASEAN meteorologik monitori «3-daraja ogohlantirish»ni — to‘rt darajali tizimdagi eng yuqorisini — Indoneziyadagi yong‘inlardan kelgan zich transchegaraviy zahm tufayli e’lon qildi. Ifloslanish Indoneziya, Malayziya, Singapur va Sharqiy Timorda kundalik hayotni buzdi: maktablar yopilmoqda, nafas olish kasalliklari ko‘paymoqda. Singapur va Kuala-Lumpur IQAir bo‘yicha dunyodagi eng ifloslangan yirik shaharlar top-3iga kirdi.
Aziz KarimovSingapur yetti indoneziyalik kompaniyaga «oldini olish maqsadidagi xabarnomalar» yuborilganini e’lon qildi; tekshiruv ma’lumotlariga ko‘ra, Janubi-Sharqiy Osiyoni tutunga solgan yong‘inlar aynan shu kompaniyalarning yerlarida kelib chiqqan. Indoneziyada Yava orolida yong‘inlarni o‘chirish chog‘ida to‘rt kishi halok bo‘ldi. Singapurdagi havo sifati «juda noqulay» darajaga yetdi, Palankarayada esa xavfli darajada qoldi.
Otabek Yusupov
