Asosiy ma’lumotlar
- Respublikaçilar örtaça saylovlarda Vakillar palatasi va Senat nazoratini yöqotdi.
- Tramp saylov kuni Isroilga harbiy yordamni 2026-yil oxirigaça töxtatiş rejasini, batafsil ma'lumotsiz e'lon qildi.
- Vens mağlubiyat sababi sifatida Eron uruşini atadi; Tramp bu bahoni «asosan töğri» deb topdi.
Respublikaçilarning mağlubiyati va uning sabablari
Demokratik partiya AQŞdagi örtaça saylovlarda ön yilliklar davomidagi eng yirik ğalabalardan birini qölga kiritdi: respublikaçilardan Vakillar palatasi va Senat nazoratini olib qöydi. Vitse-prezident Jey Di Vens ma'muriyatning «halokatli mağlubiyati» uçun javobgarlikni boşidan beri dunyoda maşhur bölmagan Eron uruşiga yukladi. «Biz yutqazişimizning sababi — bu uruş. Prezident buni keçqurun özi aytdi», — dedi Vens, Donald Tramp esa vitse-prezidentining bu bahosini «asosan töğri» deb atadi. Vensning sözlariga köra, sotsiologlar uzilişga borgan saylovçilarni qaytariş uçun törtta asosiy yönalişni ajratib körsatdi: uruşni tugatiş, hayot narxi va inflyatsiyaga e'tibor qaratiş, Amerikani birinçi öringa qöyiş va Isroil bilan munosabatlarni özgartiriş. Prezidentning öğli Donald Tramp kiçik bu fikrni quyidagi izoh bilan qaytardi: «Buning har bir sözi yüz foizga töğri». Buni The National yozadi.
Isroilga harbiy yordamni töxtatiş töğrisidagi bayonot
Saylov kuni Tramp kutilmaganda Isroilga harbiy yordamni 2026-yil oxirigaça töxtatişini e'lon qildi, rejaning batafsil tomonlarini aytmasdan. Isroil uçun bu sezgir tahdid: ön yilliklar davomida mamlakat Amerika harbiy yordamiga, BMTdagi diplomatik himoyaga — AQŞ Xavfsizlik Kengaşida veto huquqiga ega — tayanadi, Isroilning özida esa taxminan 200 ming Amerika fuqarosi yaşaydi. Trampning mağlubiyati bilan bir vaqtda Isroilga nisbatan ğayrioddiy darajada şubha bilan qaragan demokratik nomzodlar ğalaba qozondi. Pew Researç Centre taşkilotining bu yilgi söroviga köra, amerikaliklarning 52 foizi isroilliklarga ijobiy qaraydi — 2019-yildagi 64 foizga qaraganda.
Isroil siyosatining reaksiyasi
Isroil muxolifati kursni qayta körib çiqiş haqida gapira boşladi. Ötgan haftadagi natijasiz saylovlardan söng hukumatni şakllantirişning birinçi imkoniyatini olişi mumkin bölgan muxolifat rahbari Gadi Eyzencot amerikaliklarga murojaatida «milliy favqulodda holat hukumati»ni yaratiş ustida işlayotganini aytdi — bu formulani Isroilning diplomatik mavqeiga jiddiy tahdid sifatida köradigan bir neça muxolifat rahbari işlatadi. Markazçap «Demokratlar» partiyasi rahbari Yair Golan örtaça saylovlar «Netanyahu ham demokratlar, ham respublikaçilar uçun qançalik zaharli ekanini körsatadi», Netanyahu hamda milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben-Gvirning hokimiyatining davom etişi esa «Isroilni xalqaro sanksiyalar, xalqaro izolyatsiya va AQŞ bilan töqnaşuvga olib kelişi mumkin», dedi.
Strategiya bahsi: «Isroil Amerikada biror tomonni tanlamaydi»
Boş vazir bölgan Yair Lapid xalqiga «vahima örniga yetakçilik va iş rejasi» taklif qilişga çaqirdi. U Vakillar palatasida Isroilga qarşi qanotning ösişini tan oldi, lekin ta'kidladi: «hatto saylovlardan keyin ham bu 435 a'zodan 25 Kongress a'zosi haqida gap boradi». Uning sözlariga köra, Isroil 70 yil işlagan va 2015-yilda — Netanyahu Kongressda Barack Obamaga qarşi çiqqanida — buzilgan qoidaga qaytişi kerak: «Isroil Amerikada biror tomonni tanlamaydi. Biz hamma bilan işlaymiz». Bu yaraşuv ohangi darhol ijtimoiy tarmoqlarda keskin reaksiya qözğatdi: Kongressga saylangan demokrat Brad Lander Amerika saylovçilari — yahudiy hamda yahudiy bölmaganlar — isroillik siyosatçilarning «şovqinli gastrollari»ni emas, «xalqaro huquq va inson huquqlariga hurmatni körişga oç» ekanini javob berdi.
