Tropik kasalliklar Yevropaning şimoliga yuriş boşladi: çivin-taşuvçilar allaqaçon bir neça mamlakatda

Kasalliklar çivinlardan tezroq tarqalmoqda

Asosan Janubi-Şarqiy Osiyoda yaşovçi yölbars çivini 1990-yillarda işlatilgan şinalar yetkazib beriş orqali Italiyaga kirib keldi va öşa paytdan buyon Fransiya, Ispaniya, Germaniya, Şveytsariya va Yevropaning boşqa mamlakatlariga tarqaldi. U bilan birga qit'aga u taşiydigan viruslar — denge, çikungunya va Zika ham kirib kelmoqda. Hozirça köpgina Yevropa mamlakatlarida holatlar sporadik qolmoqda, ammo, ECDC ma'lumotlariga tayanib Euronews xabar berişiça,2026-yil oxiriga qadar Italiya denge isitmasining 76 mahalliy holatini, Fransiya esa sakkiz holatni qayd etdi; bu 2025-yilning şu davriga nisbatan taxminan ikki barobar köp.

Virus Yevropaga qanday kirib keladi

Tarqaliş mexanizmini ekolog-epidemiolog Yan Semenza tasvirlab berdi: sayyohlar Tailand, Braziliya va boşqa tropik hududlardan qonida viruslar bilan qaytadi, ularni mahalliy çivin çaqadi, çivin esa keyin virusni boşqa odamlarga yuqtiradi — şunday qilib mahalliy portlaş yuzaga keladi. Uning baholaşiça, yölbars çivini yiliga taxminan 60 kilometr şimolga siljiydi, qisman avtomobillar bilan köçib yuradi, kasallik portlaşlari esa yanada tezroq — yiliga taxminan 120 kilometr tezlikda tarqaladi. «Biz harakatlanayotgan yönaliş yaxşi körinmayapti», — dedi u Euronews muxbiriga va muammoni imkon qadar tezroq töxtatiş kerakligini qöşdi.

Sterilizatsiya qilingan çivinlar va boşqa kuraş usullari

Sentabr oyida Portugaliya nurlaniş yöli bilan sterilizatsiya qilingan 30 ming erkak çivinni havoga çiqardi — bu ösib borayotgan yölbars çivini populyatsiyasini töxtatişga qaratilgan ikkinçi uriniş: erkaklar urğohilar bilan juftlaşadi, lekin nasl bermaydi. Portugaliya Soğliqni saqlaş boş direktorati örinbosari Andre Peralta Santuş vazifani şunday izohladi: «Biz kuraşayotgan narsa — bu endemik mamlakatga aylaniş imkoniyati». Bundan oldin Braziliya boşqa yöl tutgan edi — çivinlarni viruslarning haşarot içida köpayişini tösadigan Wolbaçia bakteriyasi bilan zararlaş. Çivinlarni töliq yöq qiliş, biroq, real emas: Semenzaning sözlariga qaraganda, «çivin bir marta mustahkam örnaşib olsa, u bu yerda abadiy qoladi» — qolganisi tayyorgarlik köriş: populyatsiyani nazorat qiliş, vaktsinalar, antivirus preparatlar va aholini jalb etişni birga qöllaş.

Nazorat: fuqarolar, oqava suvlar va aeroportlar

Niderlandiyadagi Erazmus tibbiyot markazi virusologi Marion Koomans oddiy fuqarolar roliga urğu berdi: Mosquito Alert kabi ilovalar butun Yevropa böylab yölbars çivinining yangi hududlarga kirib borişini kuzatiş uçun işlatiladi va bu ma'lumotlar nazorat tizimlariga tobora köproq oqib kelmoqda. Hokimiyat darajasida Yevropa agentligi HERA qöllab-quvvatlaşida oqava suvlarni monitoring qiliş yölga qöyilmoqda: HERA direktori Lorans Myuşel uni «juda kuçli vosita» deb atadi — bu denge tarqalişini bemor şifokorga yetib borişidan oldin köriş imkonini beradi. Monitoring yirik Yevropa aeroportlarida, şuningdek Singapur, Afrika va Lotin Amerikasida olib boriladi — Myuşelning sözlariga qaraganda, bu erta signal aniqlaş uçun global tarmoq yaratişga uriniş.

Diagnostika, dori-darmon va vaktsinalar

Nazorat har bir infeksiyani oldini olmaydi, şuning uçun HERA yangi diagnostika vositalarini işlab çiqişga 10 million yevro ajratmoqda — şifokorlar çet elga çiqmagan bemorlarda ham tropik kasalliklarning taniş bölmagan alomatlarini aniqlaşi muhim. Myuşel yangi kasalliklarni davolaş uçun «bizga töğri dori-darmon yetmayotganini» ta'kidladi va agentlik antivirus preparatlar hamda yangi avlod vaktsinalari böyiça tadqiqotlarni moliyalaştirmoqda: mavjud denge va çikungunya vaktsinalari «mukammal emas», ehtimol, çivin kasallikni yuqtiradigan joylarda mahalliy aholi guruhlarini emlaş kerak böladi. Iştirokçilar xulosasi Semenzaning sözlari bilan: «Xavf allaqaçon şu yerda. Tayyorgarlik körişimiz kerak».