Asosiy ma’lumotlar

  • Nyu-Delida PM2.5 darajasi 461 mkg/m³ dan oşdi — bu JSST kunlik normasidan 30 barobardan köp
  • Çora-tadbirlarning kuçaytirilişi (transport va qurilişga çeklovlar) yangi ifloslaniş çöqqisidan uç kun oldin joriy etildi
  • Hindiston Oliy sudi Divali uçun «yaşil» petardalardan çeklangan foydalanişga ruxsat berdi

Hindiston poytaxtida tutun darajasi rekordga yetdi

4-noyabr, çorşanba kuni Nyu-Delining ayrim tumanlarida zaharli PM2.5 mikrozarraçalarining konsentratsiyasi kub metrga 461 mikrogrammdan oşdi — bu Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti tavsiya etgan kunlik çegaradan 30 barobar yuqori. Ma’lumotlarni IQAir monitoring kompaniyasi taqdim etdi, bu haqda AFP xabar berdi. PM2.5 — qon oqimiga kirib boradigan darajada mayda kanserogen zarraçalardir.

Çora-tadbirlar holatning yomonlaşuvini töxtatmadi

Körsatkiç hokimiyatlar tutunga qarşi çora-tadbirlarni, jumladan transport harakati va quriliş işlariga çeklovlar joriy etilganidan atigi uç kun ötib yomonlaşdi. 30 milliondan ortiq kişi yaşaydigan Nyu-Deli aglomeratsiyasi dunyodagi eng ifloslangan poytaxtlardan biri hisoblanadi. Yakşanba kuni nişonlanadigan, ya’ni olovlar hind bayrami Divali oldidan holat yanada oğirlaşişi kutilmoqda — öşa kuni pyroteknik öyinlar allaqaçon zaharli bölgan havoni yanada ifloslantiradi. Hindiston Oliy sudi bu oyda emissiyani kamaytiriş uçun işlab çiqilgan, şunday deb ataladigan «yaşil» petardalardan çeklangan foydalanişga ruxsat berdi, biroq AFP ta’kidlaganidek, taqiqlar muntazam buziladi va şahar portlaşlar ovozida zanglaydi.

Qişki tutun qayerdan keladi

Agentlik havola qilgan Hindiston atrof-muhit vazirligining ma’lumotlariga köra, Delining qişki ifloslanişiga transport 23% uluş qöşadi, biomassani yoqiş, jumladan qişloqlarda şudgor olovi — 20%, sanoat, jumladan kömir elektr stansiyalari — taxminan 9%. Eng katta uluş — 27% — ikkilamçi zarraçalarga töğri keladi; ular transport, sanoat, elektr stansiyalari va biomassaning yonişidan çiqadigan gazlar atmosferada özaro ta’sirlaşganda hosil böladi. «The Nitrogen Bomb» kitobi muallifi, The Hindu gazetasining ilmiy muharriri Jakob Koşy bu zarraçalarning hosil bölişini poytaxt atrofidagi dalalarga solinadigan ulkan miqdordagi öğitlar yanada tezlaştiradi, deb ta’kidlaydi: ajralib çiqadigan ammiak boşqa ifloslantiruvçilar bilan reaksiyalar uçun «asosiy qatlam» yaratadi. Muammoning qamrovini The Lancet Planetary Health naşrida 2024-yilda e’lon qilingan tadqiqot körsatadi: uning baholaşiça, 2009–2019-yillarda Hindistondagi havoning ifloslanişi bilan 3,8 million ölim boğliq bölgan.