Asosiy ma’lumotlar

  • Rivojlanayotgan mamlakatlarning moslaşiş mablağlariga ehtiyoji 2035-yilga borib yiliga taxminan 305 mlrd dollar; 2024-yilda 28,2–31,7 mlrd dollar ajratilgan
  • YUNEPning qayd etişiça, COP30 qaroriga köra mablağlarni uç barobar oşiriş ham ehtiyojlarning atigi 20–29 foizini qoplaydi
  • «Loss and damage» jamğarmasining birinçi raundiga boşlanğiç hajmi 342 mln dollar bölgan holda 2,8 mlrd dollarlik arizalar topşirilgan

On barobar farq

Rivojlanayotgan mamlakatlarga 2035-yilga borib iqlim özgarişiga moslaşiş uçun yiliga taxminan 305 mlrd dollar kerak böladi — bu ular hozir boy davlatlardan oladigan mablağdan deyarli on barobar köp. Bunday baholar YUNEPning çorşanba kuni e’lon qilingan «Adaptation Gap Report 2026» («Ready? Not.») nomli hisobotida keltirilgan, AFP va Anadolu xabar beradi. Naşrlar ma’lumotiga köra, moslaşişga yönaltiriladigan xalqaro davlat mablağlari 2023–2024-yillar orasida atigi taxminan 1 mlrd dollarga oşdiva 2024-yilda 28,2–31,7 mlrd dollarga yetdi.

Vadolar yetarli emas

2024-yil raqamlari 2021-yilda Glazgoda bölgan COP26 sammitida qabul qilingan majburiyatga — 2025-yilga borib moslaşiş mablağlarini 2019-yil darajasiga nisbatan ikki barobar oşirib, yiliga 40 mlrd dollarga yetkaziş va’dasiga yetib bormaydi. Braziliyada ötgan COP30da davlatlar moslaşiş mablağlarini 2035-yilga borib uç barobar oşirişga çaqirdi, biroq YUNEP bu maqsad «köringanidan kamroq ambitsiyali» ekanini qayd etadi: qarorning talqiniga qarab bu summa yiliga 85–120 mlrd dollarni taşkil etadi, ya’ni ehtiyojlarning atigi 20–29 foizini qoplaydi. BMT Boş kotibi Antoniu Guterriş şunday dedi: «Rivojlanayotgan mamlakatlarga moslaşiş uçun zarur bölgan har bir dollariga ular atigi 10 sent oladi», degaç, «pul ham — siyosiy iroda ham» yetişmayotganini qöşdi.

«Loss and damage» jamğarmasi va COP31

Hisobot 2022-yilda Misrda bölgan COP27da kelişilgan «yöqotiş va zarar» (loss and damage) jamğarmasiga ham tegişli. Mablağlarning birinçi raundiga boşlanğiç hajmi atigi 342 mln dollar bölgan holda 2,8 mlrd dollarlik arizalar kelib tuşdi; YUNEP haqiqiy taqçillik miqdori hozirça noma’lumligini qayd etadi. Ötgan oy jamğarma birinçi marta aniq bir davlatga pul ajratdi — suv toşqinidan jabrlangan Nepalga 20 mln dollar. Hisobotda 2026-yil iqlimning hamma uçun ta’siri — Yevropadagi issiqlik va yonğinlardan tortib Nepaldagi falokatli suv toşqinigaça — «qoronği eslatma» sifatida tilga olingan. YUNEP rahbari Inger Andersen ogohlantirdi: «Dunyo hozirgi iqlim şaroitlariga moslaşişga tayyor emas, hali 1,5°C dan oşiş olib keladigan oqibatlarni aytib ötirmaymiz». Moliyaviy masala 9–20-noyabr kunlari Antaliyada deyarli 200 davlat delegatsiyalari iştirokida bölib ötadigan COP31 iqlim sammitida markaziy mavzuga aylanadi. YUNEP faqat pulning yetarli emasligini ta’kidlaydi: kuçliroq institutlar, yaxşiroq muvofiqlaştiriş va mablağlarga kiriş tartib-qoidalarini soddalaştiriş zarur.