Afrika tranzit tugunidan sintetik giyohvand moddalar işlab çiqaruvçiga aylanmoqda

Tranzitdan işlab çiqarişga

Afrika uzoq vaqt davomida xalqaro giyohvandlik tarmoqlari uçun asosan tranzit hudud sifatida qaralib keldi, biroq Deutsçe Wellenaşr etgan maqolaga köra, sönggi musodaralar va laboratoriya tekşiruvlari şuni körsatadiki, giyohvand moddalar endi faqat Afrika mamlakatlari orqali ötib qolmay, ular tobora köproq şu yerda işlab çiqarilmoqda. Nigeriya, Janubiy Afrika, Keniya va Mozambikda metamfetamin laboratoriyalarining aniqlanişi qit'a sintetik giyohvand moddalar işlab çiqarişning muhim markaziga aylanayotgani haqida xavotirlarni keltirib çiqardi. BMTning Giyohvand moddalar va jinoyat böyiça idorasi (UNODC) baholaşiga köra, sintetik giyohvand moddalar işlab çiqariş tobora köproq transmilliy jinoyat tarmoqlari bilan boğlanib borayotgan hamda mahalliy va xalqaro bozorlarni bir vaqtda ta'minlay oladigan yaşirin laboratoriyalar bilan boğlanmoqda.

Nigeriya tarixidagi eng yirik laboratoriya

Munozara Nigeriyaning Giyohvand moddalar bilan kuraşiş milliy agentligi (NDLEA) mamlakatda şu kungaça aniqlangan eng yirik yaşirin metamfetamin laboratoriyasi deb ta'riflagan obyektni tugatgandan söng keskinlaşdi. Operatsiya janubi-ğarbiy Ogun ştatida ötkazildi: 10 gumonlanuvçi uşlandi, ular orasida NDLEA ma'lumotiga köra, metamfetamin işlab çiqarişga yordam beriş uçun mamlakatga keltirilgan uçta Meksika fuqarosi ham bor. Agentlik raisi Mohamed Buba Marva 2,4 metrik tonnadan ortiq metamfetamin, prekursor va boşqa materiallar musodara qilinganini, ularning xalqaro bozordagi taxminiy qiymati taxminan 363 million dollar (312 million yevro) ekanini ma'lum qildi. DW muxbiri Olisa Çukwuma bundan oldin ham laboratoriyalar topilganini, biroq sönggi operatsiyalarning hajmi va murakkabligi işlab çiqariş tarmoqlari yanada çuqurroq ildiz otayotganini körsatişini qayd etdi.

Mamlakat rolining özgarişi va ijtimoiy oqibatlar

Compassionate Care Recovery Initiative taşabbusining hamasosçisi Dokun Adededji evolyutsiyani şunday tasvirladi: «Avval biz faqat tranzit mamlakatmiz deb öylagan edik. Keyin iste'molçi böldik. Endi biz işlab çiqaruvçi ham ekanmizni aniqlayapmiz». Uning aytişiça, sönggi yillarda bir neçta ştatda önlab kiçikroq laboratoriyalar topilgan. U giyohvand moddalar işlab çiqarişning ta'sirini «halokatli» deb atadi: moddalarni suiiste'mol qiliş maktabdan qolişga, oilalar buzilişiga, ruhiy salomatlik muammolariga va jinoyatçilikning ösişiga olib keladi, oilalar esa stigmatizatsiya tufayli köpinça yordam söramaydi. UNODC yoşlar giyohvandlik kasalliklaridan tobora köproq zarar körayotganini qayd etadi: Afrikada davolanayotganlarning 34 foizi 25 yoşgaça; kannabis bilan bir qatorda metamfetamin («ice») kabi sintetik moddalar iste'moli, retsept bilan beriladigan dorilarning tibbiy maqsadsiz foydalanilişi va xavfli inhalyantlar bilan tajribalar ham ösib bormoqda.

Qarşi çora-tadbirlar va ularning çegaralari

NDLEA sönggi yillarda faoliyatini kuçaytirdi, bu bir qator yirik musodaralar va hibsga olişlarga olib keldi, nodavlat notijorat taşkilotlar esa, ayniqsa universitet kampuslarida, ma'lumot beriş kampaniyalari bilan böşliqlarni töldirmoqda. Şu bilan birga Çukwuma yuqoridan boşqariladigan muvofiqlaştirilgan siyosatning yöqligini qayd etadi: işning katta qismi fuqarolik jamiyati zimmasiga tuşadi. Adededji fikriça, faqat jazolaşga asoslangan siyosat iste'molçilarni soya hayotga itaradi va boğliqlikdan aziyat çekayotganlarni aniqlaş hamda qöllab-quvvatlaşga xalaqit beradi. UNODC va nodavlat taşkilotlar kengroq javob taklif qiladi: moddalarni suiiste'mol qilişga qarşi milliy siyosat, reabilitatsiya xizmatlarini kengaytiriş, iş joylarida profilaktika dasturlari va Ğarbiy Afrikada mintaqaviy hamkorlik. DW materiali AfricaLink podkasti çiqişidan moslaştirilgan; maqola Özbekiston bilan töğridan-töğri aloqani tasvirlamaydi.