Özbekistonda ilk bor media iste'moli örğanıldi: yanğiliklar böyiça Telegram oldinda, lekin işonç televideniyega

Media iste'moli böyiça ilk milliy tadqiqot

Milliy mass-mediani qöllab-quvvatlaş jamğarmasi Yevropa Ittifoqininğ moliyaviy yordamida «Özbekistonda media iste'moli böyiça milliy tadqiqot» hisobotini e'lon qildi — bu mavzuda mamlakatdagi birinşi tadqiqot deyiladi. Maydon işlarını Jamoatçilik fikrini örğaniş markazi olib bordi: 8–19 sentyabr kunlari 14 hududda 1411 fuqaroninğ uyida yuzma-yuz sörov ötkazildi. 244 betlik hisobot televideniye, radio, matbuot, ijtimoiy tarmoqlar va Telegramni qamrab oladi. Töliq hujjat örğaniş uçun mavjud, asosiy xulosalarni Gazeta.

Yanğiliklar — Telegramdan, işonç — televideniyega

Respondentlarninğ yarmi (50,4%) mamlakat yanğiliklarını muntazam kuzatadi, yana 30,4% — vaqti-vaqti bilan. Yanğiliklarninğ asosiy manbai Telegram kanallari (51,6%) deb ataldi, undan keyin televideniye (44,6%), ijtimoiy tarmoqlar (41,6%), YouTube va video bloğlar (31,3%) hamda internet naşrlari (30%) keladi. Radio (7,2%), davlat orğanlarininğ saytlari (5,9%) va gazetalar (5,2%) sezilarli darajada orqada qoldi. Manba tanaşda hal qiluvçi omil operativlik böldi — 48,6%.

Foydalañiş va işonç örtasidagi farq

Tadqiqotninğ asosiy paradoksi: yanğiliklar köpinça Telegramdan olinsa-da, unğa sörovda qatnaşğanlarninğ atiği 11,3% işonadi. Enğ katta işonç televideniyega — 44,3%, ikkinçi örinda davlat orğanlarininğ rasmiy saytlari (17,3%), ğarçi ulardaqi yanğiliklardan atiği 5,9% foydalanadi. Qolğan raqamli kanallar uçun ham foydalañiş va işonç örtasidagi farq katta: internet naşrlari, ijtimoiy tarmoqlar va YouTube'ğa ulardaqi yanğiliklardan 30–42% foydalansa-da, atiği 5,4–7,4% işonadi.

Avlodlar örtasidagi farq

Enğ keskin farqlar — avlodlar örtasida. Televideniyega 55 yoşdan kattalar orasida 70,6% işonadi, 18–24 yoşli yoşlar orasida esa atiği 23,1%; Telegramda aksinça — 17,1% ğa qarşi 5,4%. Qiziq tomoni şundaki, yoşlar orasida davlat orğanlari saytlariga (22,8%) Telegram kanallariga qaraganda köproq işoniladi, 45 yoşdan kattalarda esa rasmiy saytlarga işonç 7,5–10,4% ğa pasayadi. Umuman olganda, qişloq aholisi şaharliklarga (39,7%) qaraganda ommaviy axborot vositalariga köproq işonadi (50,1%).

Til va alifbo: kirill lotin yozuviga qarşi

Respondentlarninğ 71,7% axborotni ommaviy axborot vositalaridan özbek tilida kirill yozuvida olişni afzal köradi, 49,8% — lotin yozuvida, 43,3% rus tilini, 11,3% inğliz tilini tanlağan (bir neça variantni belğiş mumkin edi). Lekin umumiy raqam avlodlar örtasidagi farqni yaşiradi: 18–24 yoşlilar orasida 76,5% lotin yozuvini afzal köradi, 25–34 yoşlilar orasida — 71,1%, 35–44 yoşlar ğuruhida esa kirill oldinğa çiqadi (75,5%), 55 yoşdan kattalar orasida esa uni 94,3% tanlaydi. Axborot oliş uçun inğliz tilini yoşlarninğ 23,1%i, katta yoşdaği ğruhda esa atiği 3,6% tanlaydi.

Soxta xabarlar va axborotni tekşiriş

Sörovda qatnaşğanlarninğ 27,6%i işonçsiz yoki çalğituvçi axborot bilan «juda köp» yoki «ança köp» duç kelişini, 33,7% «ba'zan» duç kelişini aytn. Soxta xabarlar asosiy manbasi sifatida odamlar YouTube va video bloğlarni (50,1%), Telegram kanallarini (44%) va ijtimoiy tarmoqlarni (38,4%) ataydilar; televideniyeni soxta xabarlar manbasi deb atiği 5,4% hisoblaydi. Axborotni har doim tekşiradiganlar 25,1%, heç qaçon tekşirmaydiganlar 13,3%, 55 yoşdan kattalar orasida esa tekşirmaydiganlar 23,3%. Yolğonni haqiqatdan mustaqil ajrata olmasliğini 17,7% tan oldi — yoşlar orasida 9,6% dan kattalar orasida 26,2% ğaça. Ijtimoiy tarmoqlarda foydalanuvçilarninğ 48,7%i soxta yanğiliklar bilan, 34%i esa firibğarlik urişişlari bilan duç kelğan.