Asosiy ma’lumotlar
- 3-noyabr kuni Belgiya, Lyuksemburg, Şvetsiya, Irlandiya, Niderlandiya, Estoniya va Finlyandiyadagi supermarketlarga qilingan hujumlar: muzlatgiçlar harorati masofadan 50°C gaça kötarildi, dökonlar buzilgan mahsulotlarni taşlab yubordi
- NCSC rahbari Riçard Xorn zaiflikni «operatsion texnologiyalarga» köp yillar davomida yetarli sarmoya kiritilmaganligi va uskunalarning xizmat muddati uzaytirilganligi bilan boğladi
- Hujum motivi aniqlanmagan: «Bular davlatlar bölişi mumkin. Bular jinoyatçilar bölişi mumkin», — dedi Xorn
Muzlatgiçlarga qilingan hujumlar tölqini va NCSC ogohlantirişi
Buyuk Britaniya kiberxavfsizlik rahbari biznesni himoyani zudlik bilan mustahkamlaşga çaqirdi, çunki taşkilotlar eskirgan texnologiyalarga tayanmoqda, ular hujumlar uçun tobora zaifroq bölmoqda, sun’iy intellekt esa duşman davlatlar va jinoyatçilarga zaif joylarni topiş va ulardan foydalanişning yangi usullarini bermoqda. Ogohlantiriş razvedka agentligi GÇQ tarkibiga kiruvçi Milliy kiberxavfsizlik markazining (NCSC) yillik hisobotida örin olgan — buni The National yozadi.
Supermarketlarda nima sodir böldi
Duşanba kuni kiberhujumlar tölqini butun Yevropa böylab supermarketlarning muzlatgiçlariga tegdi: harorat masofadan turib 50°C gaça kötarildi, natijada dökonlar katta miqdorda buzilgan mahsulotlarni taşlab yuborişga majbur böldi. Belgiya, Lyuksemburg, Şvetsiya, Irlandiya, Niderlandiya, Estoniya va Finlyandiyadagi tarmoqlar zarar kördi. Bundan oldin, oktyabr boşida hujumlar Fransiyadagi supermarketlar va oziq-ovqat yetkazib beruvçilarga qaratilgan edi.
Sabablar: yetarli sarmoya kiritilmaganligi va eskirgan uskunalar
Riçard Xorn «operatsion texnologiyalar» — elektr tarmoqlarini, suv ta’minotini, kalitlarni va sovutiş uskunalarini boşqaruvçi tizimlarga ön yillar davomida yetarli sarmoya kiritilmaganligini qoraladi, bu esa Britaniyada «zaifliklar töplamini» qoldirgan. U seşanba kuni dasturiy nutq oldidan BBCga bergan intervyusida zamonaviy jamiyatda «texnologiya hamma narsaning asosida yotadi», ammo ularda «şunçalik köp zaifliklar töplangan, çunki ularga yetarli sarmoya kiritilmagan», dedi. Uning sözlariga köra, köplab taşkilotlar uskunalarni hisoblangan xizmat muddatidan uzoqroq foydalanib kelmoqda, tizimlarni yangilamagan va ularni internetdan ajratmagan. Hisobotda u xavf «sun’iy intellekt bizga hujum qilişning yangi usullarini ixtiro qilgani» bilan boğliq emas, balki «juda uzoq vaqt çidab kelgan zaifliklarni endi ilgari tasavvur qilib bölmaydigan miqyosda aniqlaş va ulardan foydalaniş mumkinligi» bilan boğliqligini ta’kidlaydi.
Hujumlar ortida kim turgani noma’lum
Hujumlar ortida Rossiya yoki Eron turişi mumkinligi va supermarket muzlatgiçlarini eritişning maqsadi nima ekanligi haqidagi savolga Xorn motiv hozirça noaniq qolayotganini javob berdi: «Bu bosqiçda biz oddiygina bilmaymiz. Bular davlatlar bölişi mumkin. Bular jinoyatçilar bölişi mumkin». U bunday hodisalar Buyuk Britaniyada ham, Yevropada ham yuz berganini qöşdi. NCSC keçayu kunduz işlaydi, ogohlantirişlar yuboradi va imkoni bölgan joyda aralaşadi, biroq Xorning sözlariga köra, tizimlarni himoya qiliş böyiça yakuniy javobgarlik taşkilotlarning özlarida yotadi. Uy xöjaliklariga u qurilmalarni yangilab borişni, avtomatik yangilanişlarni yoqişni, oflayn zaxira nusxalarni saqlaşni va imkon qadar passkeylardan foydalanişni tavsiya qildi.
