Amerika Şİ-gigantlari yuzlab milliardlar qarz olmoqda va kapital uçun Yevropa bilan raqobat qilmoqda

Şİ bumu qarz bozoriga çiqmoqda

Sun'iy intellekt infratuzilmasiga allaqaçon 1 trillion dollardan (900 milliard yevro) ortiq mablağ sarflangan bölib, amerikalik texnologiya gigantlari uni tobora köproq qarz hisobiga moliyalaştirmoqda — Yevropa hukumatlari va kompaniyalari bilan bir xil investor kapitali uçun raqobat qilib. Buni Deutsçe Welle AI Industry Reviews platformasining amerikalik regulyatorlar oldidagi hisobotlar böyiça hisob-kitobiga tayanib yozadi: 2025-yil boşidan buyon Amazon, Alphabet (Google egasi), Meta va Oracle taxminan 250 milliard dollarlik dollar obligatsiyalari va yana 37 milliard yevro (41 milliard dollar) miqdorida yevro obligatsiyalari çiqargan. «Beşlik»dan oxirgi bölib qarz olişga Microsoft qöşildi, u 25 milliard dollarlik obligatsiyalarni joylaştirdi — barçasi dollarda.

Banklar nimani başorat qilmoqda

Goldman Saçs prognoziga köra, kelgusi yili Şİ-giperskaylerlarning yangi obligatsiya çiqarişlarining umumiy hajmi 420 milliard dollarga yetadi, gollandiyalik ING banki esa yevro qismini taxminan 60 milliard yevro deb baholaydi. Yevropa qarz oluvçilari uçun bu yoqimsiz xabar: Fransiya, Germaniya va Italiya suveren obligatsiyalarining daromadlari sönggi oylarda keskin ösdi va allaqaçon jamoa moliyasiga yuklama yaratmoqda.

Yuklama misoli sifatida Fransiya

Davlat qarzi YaIMning 119 foizini va byudjet defitsiti 5 foizdan yuqori bölgan Fransiya allaqaçon sezilarli risk premiyasini tölaydi: sönggi yarim yil içida uning 10 yillik obligatsiyalari daromadlari taxminan 3,7 foizdan deyarli 5 foizga kötarildi. Byudjetning foiz xarajatlari hozirgi 79 milliard yevrodan kelgusi yili 91 milliard yevroga ösadi va 2028-yilga kelib 100 milliard yevrodan oşadi; Fransiya Moliya vazirligi uşbu raqamlar asosida ön yillik oxiriga qadar qisqartirişlar, soliqlarni oşiriş yoki yangi qarzlar hisobiga önlab milliard yevro topişi kerak böladi.

«Obligatsiyalar möl-kölligi» va YeMB ogohlantirişi

BNP Paribasning global kredit strategiyasi rahbari Viktor Hyort bu hodisani «obligatsiyalar möl-kölligi» (bond abundance) deb atadi: uning sözlariga köra, giperskaylerlarning yevroobligatsiyalar bozorida mavjudligi allaqaçon korporativ sektor içida va «korporatsiyalar bilan hukumatlar örtasida» daromadni qat'iy kafolatlaydigan jamğarma mablağlari uçun raqobat yaratadigan darajada katta. Avgust oyida Yevropa Markaziy Banki iqtisodçilari blogida yevroobligatsiyalar bozori hozirça Şİ-gigantlarning mavjudligiga moslaşmoqda deb yozgan, ammo ular boşqa kompaniyalar va sektorlar uçun «moliyalaştirişga kirişni qiyinlaştirişi mumkin»ligi haqida ogohlantirib, suveren va supranatsional segmentga «ehtimoliy oqib ötiş»ni — ya'ni hukumatlar uçun ham, Yevropa Ittifoqi va Yevropa Investitsiya Banki kabi institutlar uçun ham qarz oliş qiymatining ösişini — taxmin qilgan edi. Hyort qöşimça qildi: ötgan yilgi daromadlarning sakraşi — Eron bilan uruş tufayli energiya narxlarining ösişi va Fransiyadagi siyosiy inqiroz bilan boğliq holda — kapital uçun ösib borayotgan raqobatni körsatdi: hukumatlar va kompaniyalarning qarz oliş qiymati bir vaqtda ösdi; noaniq davrlarda esa investorlar odatda pullarini davlat obligatsiyalariga köçirib, ularning qiymatini pasaytiradi.

Kompaniyalar va viloyatlar ham bosim ostida

Goldman Saçs ötgan hafta foiz xarajatlarining ösişi allaqaçon Yevropa kompaniyalarining foydasiga zarba berayotgani haqida ogohlantirdi: Stoxx 600 indeksidagi firmalar orasida foiz xarajatlarining tuşumga nisbati 2022-yildan buyon deyarli ikki barobar (taxminan yarmiga) ösib, foydani 5 foizdan köproq qisqartirgan. Şİ-obligatsiyalari bilan raqobatni hisobga olganda, kompaniyalar qarzni xizmat qiliş uçun zavodlar, uskunalar va tadqiqotlarga investitsiyalarni qisqartiriş tanlovi oldida qolişi mumkin. Bosimni şaharlar bilan viloyatlar ham sezmoqda: OECD uçun tadqiqotyanvar oyida e'lon qilingan bölib, Belgiya, Germaniya, Ispaniya, Şvetsiya va Kanadaning mahalliy obligatsiya bozorlarini soliştirib, Şİ tezroq tarqalgan joylarda (Şİ bilan boğliq vakansiyalar uluşi böyiça) şaharlar va viloyatlar uçun qarz oliş qiymati ösişini aniqladi. Işning muallifi, Arizona ştat universiteti vakili Kristos Makridis DW'ga AQŞda teskari effekt kuzatganini — Şİ-investitsiyalari munitsipal qarzlarning qiymatini pasaytirganini ma'lum qildi. DW ta'kidlaydi: Şİ-obligatsiyalari Yevropaning ösib borayotgan moliyaviy qiyinçiliklarining yagona sababi emas, ammo Big Teç'ning kapitalga bölgan ehtiyoji rejalaştirilgan yangi milliardlab çiqarişlar tufayli kelgusi yili qöşimça bosim qöşişi mumkin.