Asosiy ma’lumotlar
- Xitoy elektromobillar eksporti töqqiz oyda 61 foizga, şamol turbinlari 45 foizga, akkumulyatorlar 39 foizga, quyoş uskunalari 22 foizga ösdi (CREA)
- 2026-yilda örnatilgan eksport uskunalari har yili taxminan 450 mln tonna CO2 ni «tejaşi» mumkin — bu Braziliyaning yillik çiqindilari darajasiga teng
- Janubi-Şarqiy Osiyo — asosiy yönaliş: eksport deyarli 160 foizga ösdi (Ember)
Energetika inqirozi fonida rekord eksport
Xitoy 2026-yilda toza energetika uskunalari — quyoş panellaridan va şamol turbinlaridan tortib elektromobillar va akkumulyatorlargaça — rekord hajmda eksport qilmoqda. Bu haqda finlyandiyalik Energetika va toza havo tadqiqotlari markazi (CREA) hisobotida29-oktabrda e'lon qilingan ma'lumotlarda aytilgan; Euronews mazkur hisobotga havola qilgan. Turtki bölgan esa Eron bilan uruş keltirgan energetika inqirozi böldi: odatda jahon neft va gaz ta'minotining beşdan bir qismi ötadigan Ormuz böğozidagi kema qatnovining uzilişlari importga qaramaydigan Osiyo mamlakatlariga eng qattiq zarba berdi.
Töqqiz oylik raqamlar
2026-yilning birinçi töqqiz oyida CREA elektromobillar eksporti 61 foizga, şamol turbinlari yetkazib beriş 45 foizga, akkumulyatorlar 39 foizga va quyoş uskunalari 22 foizga ötgan yilning şu davri bilan soliştirganda ösişini qayd etdi. Elektromobillar eksportining qiymati 72,8 mlrd dollarga yetdi — bir yil oldin 39,7 mlrd dollar edi — Atlas Public Policy tadqiqot kompaniyasi ma'lumotlariga köra. Janubi-Şarqiy Osiyo asosiy yönalişga aylandi: Ember tahlil markazi ma'lumotlariga köra, sentyabrga kelib Xitoydan mazkur hududga toza energetika eksporti deyarli 160 foizga ösdi. Diqqatga sazovor joyi şundaki, prezident Donald Trampning oşirilgan tariflariga qaramay, AQŞga eksport 13 foizga ösdi.
Iqlim uçun ta'sirning bahosi
Agar tendensiyalar yil oxirigaça saqlanadigan bölsa, 2026-yilda eksport qilingan barça toza texnologiyaning xizmat muddati davomida taxminan 8,4 mlrd tonna CO2 çiqindisi oldini olinadi — bu yillik jahon çiqindilarining taxminan 24 foizi, ya'ni AQŞ va Hindiston çiqindilari yiğindisidan köproq. CREA baholaşiça, 2026-yilgi eksport mahsuloti örnatilgandan söng har yili taxminan 450 mln tonna CO2 ni «tejaydi» — bu Braziliyaning yillik çiqindilari darajasiga teng. CREA vakili Lauri Myllyvirta vaziyatni «jahon energetikasi va global çiqindilar istiqbollari uçun buriliş nuqtasi» deb atadi. Şu bilan birga, naşr xabariga köra, mustaqil mutaxassislar bahoni eksport hajmiga mos deb topgan, biroq ma'lumotlarning özini tekşira olişmagan.
Talab ortida nima turibdi va keyin nima böladi
Janubi-Şarqiy Osiyoda iste'molçilar elektr energiyasi va yoqilği uçun köproq tölab, jumladan tom quyoş panellari kabi qayta tiklanadigan muqobil manbalarga ötmoqda. Laos, Tailand va Vetnam quyoş panellari örnatiş va elektromobil sotib oliş uçun rağbatlar joriy etdi, Filippin 2026-yilning birinçi çoragida Xitoy quyoş eksportining ikkinçi yirik bozoriga aylandi, Indoneziya esa 2029-yilgaça 100 GVt quyoş energiyasi örnatişga va'da berdi. Zero Carbon Analytics vakili Yu Sun Çin fikriça, toza energetikaga ortgan qiziqiş uruş tugagandan keyin ham saqlanadi. Kontekst: hisobot iqlim özgarişini çeklaş böyiça global sa'y-harakatlar yetarli bölmayotgan bir davrda e'lon qilinmoqda; noyabrda Turkiyada BMTning yillik iqlim muzokaralari bölib ötadi, unda elektrifikatsiya asosiy mavzulardan biri kutilmoqda.
