Asosiy ma’lumotlar
- IMO 2026-yil fevral oxiridan beri kamida 125 ta hujumni tasdiqladi, ulardan 34 tasi oktabr oyida qayd etilgan
- Hujumlar haqiqiy soni yuqoriroq bölişi mumkin: soxta bayroqli kemalar va «soya» tankerlar hodisalar haqida xabar bermaydi
- Taxminan 350–400 ta kema Fors körfazida bloklangan holatda qolmoqda; IMO baholaşiça, boğozdan kuniga taxminan 12 ta kema ötadi
Rasmiy statistika hujumlar haqiqiy hajmini pasaytirib körsatişi mumkin
Ormuz boğozi orqali ötayotgan kemalarga qilingan hujumlar rasmiy raqamlarda körsatilganidan köproq sodir bölmoqda, çunki kema egalarining bir qismi hodisalar haqida xabar bermaydi. Buni duşanba kuni, 2-noyabrda Xalqaro dengizçilik taşkiloti (IMO) Boş kotibi Arsenio Dominges IMO Kengaşining yillik sessiyasi oçilişida ma'lum qildi, deb xabar beradi The National. Taşkilot ma'lumotlariga köra, fevral oxirida AQŞ va Eron örtasida boşlangan uruşdan buyon boğozda va unga tutaş suvlarda kamida 125 ta kemaga hujum qilingan; hodisalar sur'ati ham ösib bormoqda: oktabr oyida 34 ta hujum qayd etilgan bölib, bu uruş boşlanganidan beri bir oy içidagi eng yuqori körsatkiç.
«Soya» flot nima uçun statistikaga kirmaydi
Dominges hisobga kirmasligini «soya» flotining öziga xosliklari bilan izohladi: soxta bayroq ostida yoki soxta röyxatdan ötgan kemalar odatda hujumlar haqida deklaratsiya qilmaydi. Qoşimça qiyinçilik «qorongğuga ketayotgan» — avtomatik identifikatsiya tizimini (AIS) öçirib qöyayotgan tankerlar sonining ortişi bilan boğliq. «Asosan bu özini yaşiradiganlar va soxta reyestr, soxta bayroqdagi kemalar», — dedi u. Uning sözlariga köra, hujumlar haqidagi ma'lumot köpinça qoşni davlatlar şikastlangan kemaga yordamga jalb etilganda tasdiqlanadi.
Boğoz xavfsizligi va bloklangan kemalar
Dominges suziş yöllarining minalardan tozalangani haqidagi xabarlarni tasdiqlay olmadi. Ötgan hafta AQŞ Markaziy qömondonligi qömondoni admiral Brad Kuper boğozdagi asosiy marşrutlar minadan xoli ekanini aytgan edi, bu esa Eronning bayonotlariga zid keladi. «Mintaqada mina yöqligi tasdiqlanmagan, şuning uçun men xavfsizlikni kafolatlay olmayman. Şu sababli biz heç kimning Ormuz boğozidan ötişini tavsiya qilmaymiz», — deb ta'kidlagan IMO raisi. Uning baholaşiça, uruş boşlanganidan buyon Fors körfazida 350 dan 400 gaça kema bloklangan holatda qolmoqda, biroq kuniga taxminan 12 ta kema IMO ogohlantirişlariga qaramay baribir boğozdan ötmoqda. Housitlarning Saudiya Arabistoni bilan boğliq kemalarga Bab-el-Mandeb boğozidagi hujumlarining qayta boşlanişi Somali va Aden qirğoqlari yaqinida qaroqçilikning ortişiga ham olib keldi: 2026-yilda IMO housitlarning tijorat kemalariga qilingan törtta hujumni hamda Aden qöltiği va Hind okeanining ğarbiy qismida tasdiqlangan 19 ta qaroqçilik hujumini qayd etgan.
Eron–Ummon «ixtiyoriy tölovlar» loyihasi
IMO Eronning boğozdan ötiş uçun haq oliş talabini rad etdi, biroq Dominges The National savoliga javoban Eron va Ummon tomonidan işlab çiqilayotgan muqobil variantni — qaroqçilikdan himoya uçun Malakka boğozidagi öxşaş sxema namunasida kemaçilik kompaniyalarining ötiş uçun «ixtiyoriy tölovlarini» qöllab-quvvatladi. U bunday sxemani «imkon qadar hayotiy» va dengiz huquqiga zid emas deb atadi, biroq muzokaralarning rasmiy yakunlari hozirça yöqligini va qanday qaror bölmasin, uni baribir IMO a'zo davlatlari qabul qilişi kerakligini ta'kidladi.
