Asosiy ma’lumotlar
- Röyxatga olingan saylovçilarning 47 foizi hayot narxini öz ovozi uçun asosiy omil deb atagan (Ipsos sörovi, avgust)
- Sentabrda CPI inflyatsiyasi 3,7 foizni taşkil etdi, benzin umumiy narx ösişining deyarli yarmiga töğri keldi
- Benzinning örtaça galon narxi — 4,20 dollar, bir yil içida 1,17 dollar ösiş; dizel 3,68 dollardan 6,32 dollargaça qimmatlaşdi
Benzin va oziq-ovqat narxlari ta'sir qiladigan saylovlar
Seşanba kuni AQŞda Kongressga oraliq saylovlar bölib ötmoqda va The Nationalhavola qilgan sörovlarga köra, saylovçilarning şaxsiy moliyaviy ahvoli Kongress nazoratini qaysi partiya qölga olişini aniqlaşi mumkin. Asosiy mavzular sifatida Donald Trampning tarif siyosati, Eron bilan uruş va iqtisodni umumiy boşqariş nomlandi. 29-oktyabrdagi Gallup sörovida röyxatga olingan saylovçilarning yarmi iqtisodni yilning «haddan taşqari muhim» mavzusi deb atagan; daromadlar va boylik taqsimotini 44 foiz, benzin narxini 42 foiz şu darajada qayd etdi. Avgust oyida ötkazilgan Ipsos söroviga köra, saylovçilarning 47 foizi hayot narxini öz ovozi uçun yagona eng muhim omil deb atagan, biroq Trampning bu yönalişdagi harakatlarini atigi 17 foiz ma'qullaydi, AP-Norc sörovi esa iqtisodiy siyosatni umuman olganda 26 foiz ma'qullanganini körsatdi.
Tariflar va töxtab qolgan dezinflyatsiya
Tariflar haqidagi jamoatçilik fikri sezilarli darajada salbiy: Çicago Council söroviga köra, amerikaliklarning 71 foizi import bojlari iqtisodiyotga zarar yetkazişini hisoblaydi, 81 foizi esa ular hayot narxiga urilişiga işonadi. AQŞdagi inflyatsiya 2022-yildagi 9,1 foizlik çöqqidan Trampning ikkinçi muddati boşlangan 2025-yil yanvariga kelib 3 foizga pasayib keldi va aprel oyida 2,3 foizgaça tuşdi, biroq deyarli barça savdo hamkorlariga qarşi keng kölamli bojlar joriy etilgandan keyin yana tezlaşdi. Sentabrda CPI 3,7 foizni taşkil etdi, bunda benzin umumiy narx ösişining deyarli yarmiga töğri keldi; oziq-ovqat va energiyasiz bazaviy inflyatsiya yillik hisobda 2,6 foiz. Inflyatsiya deyarli olti yildan beri 2 foiz darajasida uşlab turilmayapti.
Energetik zarba va yoqilği şoxobçalaridagi narxlar
Ormuz böğozining uzoq muddatli yopilişi jahon energiya narxlarini oşirdi, Ukrainaning Rossiya neftni qayta işlaş zavodlariga zarbalari esa oziq-ovqat taşiladigan dizel yoqilğisi ning qimmatlaşişini yanada kuçaytirdi. The National keltirgan AAA ma'lumotlariga köra, örtaça haydovçi hozir benzin galoni uçun 4,20 dollar tölaydi — bu bir yil oldingidan 1,17 dollar köp; oltita «şubhali» ştatdan faqat Jorjiyada narxlar mamlakat örtaçasidan past. Dizel yoqilğisi bir yil oldingi 3,68 dollar örniga 6,32 dollargaça qimmatlaşdi. Ipsosning sentabrdagi söroviga köra, amerikaliklarning 79 foizi benzin qimmatlaşganini his qilmoqda — fevraldagi 38 foizga qarşi, naşr buni Eron bilan uruşning boşlanişi bilan boğlaydi.
Bozorlar: stavkalar, ipoteka va Uoll-strit rekordlari
Energetik inflyatsiya, sun'iy intellekt infratuzilmasining keng kölamli qurilişi va davlat qarzining yirik emissiyalari 10 va 30 yillik ğaznaçilik obligatsiyalarining daromadliligini deyarli çorak asr kuzatilmagan darajalarga olib çiqdi, şu bilan birga naşr ma'lumotlariga köra, FRS yangi qattiqlaşuv tsiklini boşlagan. 30 yillik ipoteka stavkalari 7,4 foizga yetib, bir yil oldingi 6,17 foizga qarşi 7,24 foizga qaytdi. Tramp tez-tez iqtisodiyot barometri sifatida foydalanadigan fond bozori, aksinça, ösmoqda: S&P 500 yil boşidan beri 10 foizdan ortiq ösdi va 6-oktyabr kuni 7818,93 belgisida rekord örnatdi. Biroq kutişni oqlamagan kompaniyalar hisobotlari sun'iy intellektga katta sarmoyalar böyiça investorlar xavotirini kuçaytirmoqda: Nvidia, Alphabet, Apple, Amazon, Meta, Microsoft va Tesla kabi yetti yirik kompaniya S&P 500 indeksining 34 foizini taşkil etadi.
Paradoks: norozilik fonida ösiş
Xavotirli kayfiyatlarga qaramay, uçinçi çorakda iste'mol xarajatlari 3,4 foizga ösdi va AQŞ YaIM iyul–sentabr davrida yillik hisobda xuddi şu 3,4 foizga ortdi — iqtisodiyot energetik zarba fonida barqarorligini saqlab qoldi. Iste'molçilar işonçi indeksi oktyabrda benzin narxlarining pasayişi tufayli 7,5 punktga kötarilib 91,7 ga yetdi, biroq uzoq muddatli tendensiya pasayişda qolmoqda va iste'molçilar yaqin olti oyda kamroq sarflaşni rejalaştirmoqda. Naşr şakllanayotgan manzarani «K-şaklidagi» iqtisodiyotdeb tasvirlaydi: aktivlar egalari bozor bilan birga boyimoqda, maoş bilan yaşovçilar esa hayot narxining ösişi tufayli orqada qolmoqda. Sörovlarga köra, aynan ösiş statistikasi va kundalik xarajatlar örtasidagi şu farq saylovlarda asosiy omil böladi.
