Şri-Lanka: uruş onalari va bevalari bedarak yoğolganlar haqidagi haqiqat uçun har kungi yurişni davom ettirmoqda

Protestning 1604-kuni

Şarqdagi Battikaloa şahrida kiçik ayollar guruhi «adolat yurişi»ni ötkazdi — bu ularning uzluksiz protestining 1604-kuni edi. Iştirokçilardan biri, Sarathadevi Tadkanamurti, fuqarolar uruşi davrida bedarak yoğolgan 124 er, ota va aka-ukalarning ismlari yozilgan tört sahifali qölyozmani öqidi. Buni AFP xabar qildi.

Uruş konteksti va oilalar taqdiri

1983–2009-yillarda Şri-Lankani singallik köpçilikni ifodalovçi hukumat kuçlari va tamil separatistlari örtasidagi uruş larzaga keltirdi. BMT ma'lumotlariga köra, 100 mingdan ortiq odam halok bölgan, ön minglab odam bedarak yoğolgan, öğirlab ketilgan, kuç işlatuvçi tuzilmalar yoki «Tamil-Ilam ozodlik Tigrlari» tomonidan qiynoqqa solingan yoki öldirilgan. Uruş tugaganidan 15 yildan ortiq vaqt ötgan bölsa-da, yoğolganlarning aksariyati taqdiri noma'lum. Yuriş iştirokçilarining hikoyalari muammoning qamrovini körsatadi: Tadkanamurtining eri 1992-yilda öldirilgan holda topilgan, 19 yoşli öğli esa 2000-yilda bedarak yoğolgan — 2016-yilda hokimiyat uning murojaatiga faqat yoğolganlik töğrisidagi ma'lumotnoma bilan javob berdi. Lakşmi Silva 1994-yilda erining «sababi noma'lum» degan formulaga ega ölim guvohnomasini oldi, Rajeşvari Çitiravadivel esa 2000-yilda Qizil Xoç taqdim etgan jasadni tan olişdan boş tortdi va hali ham umid qilmoqda.

Institutlarning çeklangan yutuqlari

2018-yilda taşkil etilgan Bedarak yoğolganlar işlari böyiça idora (OMP) 22 ming işni röyxatga olgan, BMT esa 100 mingtagaça yoğolganlik raqamlarini atagan. Oxirgi uç yil içida idora faqat 24 kişining taqdirini aniqladi. Uning xodimi Mirak Rahim ikki-uç ön yildan beri kutayotgan oilalar uçun «işlar yetarliça tez yurmayotganini» tan oldi: guvohlarni topiş tobora qiyinlaşmoqda, köplab hujjatlar yoğolgan. 2024-yilda Anura Kumara Dissanayake — mamlakatning birinçi çap qanot yönalişidagi prezidenti — saylanişi umidlarni qayta uyğotdi: saylovoldi dasturida u siyosiy qotilliklar va bedarak yoğolganliklarni tergov qiliş va mustaqil milliy prokuratura yaratişni va'da qilgan edi. Biroq Human Rights Watç sentyabr oyida qayd etganidek, ma'lum yutuqlar bölsa-da, hukumat «javobgarlikdan qoçişga çek qöyişning dolzarb vazifasini» hal qilmagan; adliya vazirligi AFPning mustaqil prokuratura haqidagi savollariga javob bermadi. Tamil muxolifat deputati Rasamanikxam R. Şankian «nişonli işlar» böyiça biror tergov olib borilayotganini, ammo majburiy bedarak yoğolganliklar böyiça «nol harakat» borligini, almaşinuvçi hukumatlar esa qadam taşlaşdan qörqişini, çunki yuqori darajadagi kuç işlatuvçi mansabdorlar tergov «ularning öziga qaytişini» bilişini aytdi.

Natija örniga bardoşlik

Yuriş iştirokçilari öz kuraşlarini 1976–1983-yillardagi diktatura davrida bedarak yoğolganlar taqdiri töğrisida yillar davomida javob izlagan Argentinadagi «Maydagi onalar» bilan soliştiradi. «Biz minglab odamlar bizga qöşilişini yaşirinça umid qilgan edik, ammo umid öçmasa, bu yöq, — dedi Sarala Emmanuel faol ayol. — Lekin heç narsa özgarmadi — hali ham buyuk sukut hukm suradi». Tadkanamurti yurişni davom ettirişga va'da beradi: «Biz pul xohlamaymiz, faqat haqiqat va adolat kerak. Bizning azob-uqubatlarimizni keyingi avlodga ötkazişga yöl qöymaslikdan boş tortaman».