Şikahoğda örmon kesiş tinçlik jarayoni fonida arman-ozarbayjon munosabatlarini keskinlaştirmoqda

Qarama-qarşilik çiziğidagi örmon

AFP xabar berişiça, janubiy Armanistondagi Şikahoğ qöriqxonasi yaqinida örmonlarni kesiş Yerevan va Boku örtasidagi, öttiz yillik duşmanlik va bir neça uruşdan söng mustahkam tinçlik şartnomasi tuzişga harakat qilayotgan ikki davlat örtasidagi yangi tortişuv manbai böldi, AFP ma’lumot beradi. 2021–2022-yillarda Ozarbayjon umumiy çegara böylab joylaşgan qöriqxonaning bir qismini egallab oldi, 2023-yilda esa Qoraboğni nazoratiga qaytardi, şundan söng u yerdagi butun arman aholisi — taxminan 100 ming kişi — hududni tark etdi. Ötgan yili tomonlar Vaşingtonda tinçlik şartnomasini parafladilar, bu ratifikatsiyaga yöl oçadigan muhim qadam deb hisoblanadi.

Qöriqxonada nima bölyapti

Hududning bir qismi egallangandan keyin Ozarbayjon qöşini kiriş va ta’minot liniyalarini yaxşilaş uçun keng örmon yöllari oçmoqda. Arman amaldori Marat Xaçaturyan qöşinlar «qöriqxonaning 2700 gektardan ortiq maydonini va bir neça yuz gektar qişloq xöjaligi yerlarini egallab turibdi», deb ma’lum qildi, kesiş işlari esa Armanistonning Qizil kitobini hisobga olmasdan olib borilmoqda. Örmon mutaxassisi Ayser Ghazaryan sun’iy yöldoş suratlariga asoslanib, yer işlarini taxminan 90 gektar deb baholadi, şundan taxminan 60 gektari örmon, kesilgan yoğoç hajmi esa 14–16 ming kubometr. Harbiy mavjudlik va minalar tufayli zararni joyida baholaş imkonsiz: «Heç kim zararning haqiqiy hajmini bilmaydi», — dedi u. Xaçaturyan kesiş va muhandislik işlari köçki, sel va qulaşlarga sabab bölişidan xavotirda.

Tomonlarning pozitsiyalari va çegara hayoti

Armaniston bu mavzuni xalqaro kun tartibiga çiqardi: Yerevanda BMTning COP17 biologik xilma-xillik sammitini ötkazmoqda. Ozarbayjon arman hududini egallaşda ayblaşlarni rad etib, bu hududda çegara rasman delimitatsiya qilinmaganligiga işora qilmoqda. 1958-yilda taşkil etilgan Şikahoğ qöriqxonasi taxminan 12 400 gektar eman va buka örmonlari, çinor va yöqolib borayotgan tuya daraxtzorlarini egallaydi; u yerda Olding Osiyo qoplonlari, qönğir ayiqlar va bezoar eçkilar yaşaydi. Syunik aholisi uçun vaziyat tarangligiça qolmoqda: qöşni ozarbayjon pozitsiyalari va minalar xavf tuğdiradi, tepaliklardagi ikki davlat bayroqlari orasida ba’zan atigi bir neça yuz metr masofa böladi. Nerkin Xand qişloği uç tomondan öralib qoldi. Biolog Arut Agatelian minalar portlaşi natijasida oyoq-qöllari uzilgan hayvonlarni köp marta topgan. Aholi ekin maydonlari va yaylovlardan ayrilib, tirikçilik vositasidan mahrum bölmoqda; Şikahoğ qişloği maktabida bitta öquvçi qoldi, munitsipalitet esa ketganlar qaytib kelişi umidida bepul avtobuslarni işga tuşirmoqda.