Asad qulaganidan ikki yıl ötib Suriya: narxlar ösişi, namoyişlar va yoqilği narxini oşirişning bekor qilinişi

Asosiy ma’lumotlar

Yoqilği narxini oşirişga qarşı ommaviy namoyişlar aş-Şaraa hukmronligining ikki yili içida norozilikning eng yirik namoyoni böldi; oşiriş bekor qilindi
...
Non narxi ön barobar oşdi, ayrimlar uçun elektr narxi bir neça yüz foizga oşdi
BMTT: ötgan yili suriyaliklarning 90 foizi qaşşoqlik çegarasida yaşagan; Jahon banki tiklanişni 216 milliard deb baholaydi

Namoyişlar va yoqilği narxini oşirişning bekor qilinişi

Ötgan oy Suriyada prezident Ahmed aş-Şaraa hokimiyatga kelganidan ikki yıl ötib eng yirik namoyişlar bölib ötdi: odamlar şinalarni yoqib, yöllarni tösib, yoqilği narxining yana bir marta oşirilişini bekor qilişni talab qildi. Bir neça kundan söng, yangi mitinglar ötkazişga çaqiriqlar fonida oşiriş bekor qilindi — bu haqda BBC muxbiri Yaqin Şarqdan Damasqdan xabar beradi. Bu oşiriş, suriyaliklarning ösib borayotgan turmuş darajasi inqirozida ayblayotgan çora-tadbirlar ketma-ketligidagi oxirgisi böldi; köpçilik moliyaviy ahvoli Başar Asad rejimi qulaganidan beri faqat yomonlaşgan deb hisoblaydi.

İnqiroz kundalik hayotda qanday körinadi

Hokimiyatga kelgaç, yangi hukumat tejamkorlik siyosati doirasida uzoq yıllik subsidiyalarni qisqartirdi: asosiy oziq-ovqat bölgan nonning narxi ön barobar oşdi, yoqilği narxlari örtaça jahon darajasiga tenglaşdi, ayrimlar uçun elektr energiyasi narxi bir neça yüz foizga oşdi. Davlat sektoridagi maoşlar, pensiyalar ham qayta körib çiqildi, ammo BBC suhbatdoşlarining aytişiça, bu qöşimça narxlar davom etayotgan ösiş fonida yöqolib qoladi. Nofaqada yaşovçi Marwan Başour oyiga taxminan 90 dollar oladi — bu davlat sektoridagi eng past maoş — va u uydagi buyumlarni sotişga hamda pul qarz olişga majbur bölayotganini aytadi. Yana bir nofaqa, Nabil ar-Remhein, oilasi kuniga bir marta ovqatlanişini va muzlatgiçni kuniga beş soat öçirib qöyişini, oxirgi elektr tölovi oila daromadining üçdan bir qismini taşkil qilgani uçun uni tölamaganini aytadi. Köpgina oilalar oldin tayanib kelayotgan xalqaro taşkilotlar yordami mablağlar qisqartirilgani sababli kamaydi.

Meros gunohi yoki yangi islohotlar

Suriyalik kolumnist va Çatham House maslahatçi xodimi Haid Haid aholining katta qismi Asad qulaganidan oldingidan ham yomon yaşayotganini, iqtisodiy inqirozni hukumatning eng xavfli muammolaridan biri, ustidan-ustak özi yaratgan muammolaridan biri deb ataydi: bir qismi resurslar yetişmasligi va sobiq rejim merosi bilan boğliq, ammo bir qismi — odamlarga ta’sirini hisobga olmaydigan liberal bozor iqtisodiyotiga ötiş siyosatining töğridan-töğri natijasi. Parijdagi «Arab iqtisodçilari doirasi»ga rahbarlik qiluvçi iqtisodçi Samir Aita sababni siyosat bilan hukumatning kutişlarni başqara olmasligi va mubolağli umidlarni yaratişining birikmasida köradi hamda oğohlantiradi: «Bu barqaror emas. Agar ular özgarmasa, xaosdan qörqaman». Suriya iqtisodiyot va sanoat vazirligi vakili suhbatdan baş tortdi. Hukumatning özi namoyişlarga sabab bölgan yoqilği narxining oşirilişini, başqa omillar qatorida, AQŞ va Eron uruşi tufayli energiya bozorlariga bosim bilan ham boğladi.

Ötiş davri yutuqlari va tiklaniş narxi

İnqiroz fonida aş-Şaraa yutuqlarga ham ega: Asad davriga oid xalqaro sanksiyalar bekor qilindi, AQŞ Suriyani terrorizm homiylari röyxatidan çiqarib taşladi, şuningdek, bu yıl başida hukumat resurslarga boy şimoliy-şarqni kurd qöşinidan olib, öz nazorati ostiga qaytardi (ayni paytda druvalar janubdagi tumanlarni, İsril esa janubi-ğarbning bir qismini uşlab turmoqda). Lekin haqiqiy iqtisodiy tiklaniş hozirça yöq: mamlakatning katta qismlari BBC ma’lumotiga köra yarim million hayot olib ketgan uruşdan keyin vayronalarda yotibdi. Jahon banki tiklaniş qiymatini 216 milliard dollar deb baholaydi va muxbir ta’kidlaganidek, xorijiy yordam va investitsiyalarsız suriyaliklar buni bajara olmaydi. İjara pulini tölaşga imkoni bölmagan köpgina oilalar qisman vayron bölgan binolarda yaşamoqda.