Asosiy ma’lumotlar
- OECDning 2026-yilgi tadqiqoti 38 mamlakatni qamrab oldi; IKT, soğliqni saqlaş, ta’lim beriş, fan va muhandislik sohalarida kadrlar tanqisligi qayd etilgan.
- Qöşimça ta’limni band bölganlarning 49 foizi, işsizlarning atigi 34 foizi, mehnat bozoridan taşqaridagi kişilarning esa 17 foizi olmoqda.
- 2024-yilda OECD mamlakatlarida xorijliklar yangi bakalavrlar orasida örtaça 11 foizni, magistrantlar orasida 24 foizni, doktorantlar orasida 34 foizni taşkil etgan.
Samarqanddagi forum va tadqiqot xulosalari
29-oktyabrdan Samarqandda öz faoliyatini başlagan Global Talent Forum xalqaro forumida Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot taşkiloti (OECD) könikmalar markazi rahbari El-Iza Muhammadu jahon mehnat bozorida oliy ma’lumot diplomiga emas, balki amaliy könikmalarga va haqiqiy vazifalarni bajariş qobiliyatiga tobora köproq e’tibor qaratilayotganini ma’lum qildi. Bu haqda «Gazeta.uz» yozdi.
Kadrlar tanqisligi va ta’limga tengsiz kiriş
OECDning 2026-yilgi tadqiqoti 38 mamlakatni qamrab oldi. Undagi ma’lumotlarga köra, IKT, soğliqni saqlaş, ta’lim beriş, fan va muhandislik sohalarida malakali kadrlar yetişmasligi kuzatilmoqda. Taşkilot prognoziga köra, aholisi eng tez qariyayotgan hududlarda işçi kuçi tanqisligi keyingi 15 yil içida taxminan 15 foizga oşişi mumkin — bu aholi qarişi, raqamlaştiriş, sun’iy intellektning rivojlanişi va iqtisodiyotdagi tarkibiy özgarişlar bilan boğlanmoqda.
Kim kamroq qöşimça ta’lim oladi
Hisobotda alohida e’tibor kasbiy bilimlarni yangilaş imkoniyatiga qaratilgan. OECD ma’lumotlariga köra, band bölganlar orasida norasmiy ta’lim — diplom olmasdan ötiladigan kurslar, treninglar va malakani oşiriş dasturlarida 49 foiz işçi qatnaşadi. Işsizlar orasida bu körsatkiç 34 foizni, mehnat bozoridan taşqaridagi kişilar orasida esa 17 foizni taşkil etadi. Ta’lim darajasi böyiça ham farq mavjud: oliy ma’lumotli kattalarning 61 foizi qöşimça ta’lim oladi, töliq örta ma’lumotga ega bölmaganlar orasida esa atigi 19 foiz. Könikmalar markazi rahbari bahosiga köra, yangi könikmalarga eng köp muhtoj aholi qatlamlari ularni oliş imkoniyatlaridan boşqalarga qaraganda kamroq foydalanadi, bu mehnat bozorida tengsizlikni çuqurlaştiriş xavfini keltiradi.
Xorijiy talabalar va könikmalarni baholaş
Hisobotda xalqaro ta’limga oid ma’lumotlar ham keltirilgan: 2024-yilda OECD mamlakatlarida xorijliklar yangi bakalavriat talabalari orasida örtaça 11 foizni, magistraturada 24 foizni, doktoranturada esa 34 foizni taşkil etgan. Xorijiy bitiruvçilarning 30 foizi STEM yönalişlari böyiça diplom olgan, mahalliy bitiruvçilar orasida esa bu 23 foiz. Şu bilan birga, taşkilotda ta’kidlanganidek, xorijiy talabalarni öqitişning özi ularning öqigan mamlakatda işlaşini kafolatlamaydi; OECD yondaşuviga köra, ta’lim migratsiyasining samaradorligi öqiş, işga joylaşiş, kasbiy aloqalar va uzoq muddatli imkoniyatlarning özaro boğlanişini talab qiladi, mutaxassisning vatanga qaytişi esa mamlakatlar örtasidagi bilim almaşinuviga xizmat qilişi mumkin.
OECD nima taklif qilmoqda
Kasbiy ta’limda öqiyotganlarning könikmalarini baholaş uçun OECD PISA-VET taşabbusini rivojlantirmoqda; unda uç xil tekşiruv usuli nazarda tutilgan: kasbiy bilimlarga oid savollar, raqamli simulyatsiyalar va mutaxassislar nazorati ostidagi amaliy topşiriqlar; savodxonlik, muammolarni hal qiliş va jamoada işlaş qobiliyati ham muhim hisoblanadi. Taşkilot pozitsiyasiga köra, könikmalarni örgatiş yetarli emas: mavjud qobiliyatlarni töğri baholaş, odamlarni iş beruvçilar bilan boğlaş va karera ösişi imkoniyatlarini yaratiş, şuningdek, ta’lim tizimlari, iş beruvçilar va davlat organlari örtasidagi hamkorlikni mustahkamlaş, kattalar uçun uzluksiz ta’limni qöllab-quvvatlaş hamda mehnat bozorida qaysi könikmalar talab qilinayotganini muntazam örganiş zarur.
