Fransiya iqtisodiyoti 0,1 foizga qisqarib, resessiya çegarasiga keldi

Ketma-ket üçinçi çorakda ösişsiz

Fransiya iqtisodiyoti 2026-yilning üçinçi çoragida 0,1 foizga qisqargani 30-oktabr, juma kuni Statistika va iqtisodiy tadqiqotlar milliy instituti (Insee) tomonidan eʼlon qilindi. Bozor 0,3 foizlik ösişni kutgan edi. Bu ikkinçi çorakdagi töxtaş va birinçi çorakdagi 0,2 foizlik pasayişdan keyin röy berdi — yaʼni ketma-ket üç çorak ösişsiz ötdi. Buni Anadolu va AFP Insee maʼlumotlariga tayanib yozmoqda Anadolu va AFP Insee maʼlumotlariga havola qilib.

Aynan nima pasaydi

Asosiy tösiq taşqi savdo böldi: u YaIMdan 0,6 punktni olib qöydi, avvalgi çorakda esa 0,6 punkt qöşgan edi. Eksport 1,7 foizga kamaydi — transport uskunalari yetkazib berişining 9,1 foizga qulaşi (avvalo aviatsiya sanoati) va qişloq xöjaligi eksportining 7 foizga pasayişi tufayli. Tovar va xizmatlar umumiy işlab çiqarişi 0,1 foizga qisqardi: sanoat avtomobilsozlikning zaifligi, yozgi yomon hosil va issiqlik tö lqinlari davrida elektr energiyasi işlab çiqarişining kamayişi fonida minus 1,4 foiz, quriliş minus 0,4 foiz. Investitsiyalar oldingi çorakdagi 0,5 foizlik pasayişdan söng 0,6 foizga tuşdi. Şu bilan birga, xonadonlar isteʼmoli 0,4 foizgaça tezlaşdi (elektr avtomobillar xaridi va elektr energiyasiga sarflaşning tiklanişi hisobiga), zaxiralar esa YaIMga 0,4 punkt qöşdi — asosan aerokosmik mahsulot hisobiga.

Inflyatsiya va bozorlar bosimni kuçaytirmoqda

Şu paytda inflyatsiya oktabrda yillik hisobda 3,4 foizgaça tezlaşdi, sentyabrdagi 3,1 foizdan söng — Insee maʼlumotlariga köra, bu 2024-yil yanvaridan buyondagi eng yuqori körsatkiç. Ötgan haftada Fransiyaning bozorlardan qarz oliş daromadliligi 5 foizdan oşib ketdi; juma kuni ön yillik obligatsiyalar daromadliligi 4,9 foizni taşkil etdi, 22-oktabrdagi çöqqidan 0,17 punktga past, fransuz-nemis spreadi esa 1,55 punkt atrofida saqlanmoqda. Euronews taʼkidlaşiça, YEBMning yaqinda ötgan yiğilişiehtimol biroz taranglikni yumşatişga yordam bergan, garçi uning raisi Kristin Lagar Fransiyadagi vaziyatga izoh berişdan baş tortgan bölsa-da.

«Töxtab qolgan» iqtisodiyot va 2027-yil byudjeti

Iqtisodiyot va moliya vaziri Rolán Leskyür Franceinfo efirida iqtisodiyotni «töxtab qolgan» deb atadi va ogohlantirdi: «Fransiya inqirozga qarab ketmayapti. Lekin agar byudjetda nazarda tutilgan burilişga erişmasak, töğri devorga yö l olamiz». Hukumat parlamentda köpçilikka ega bölmasa-da, 2027-yil byudjetining öz vaqtida qabul qilinişiga qatʼiy intilmoqda va Konstitutsiyaning 49.3-moddasini (işonçsizlik votumi ötmaganda ovoz berişsiz qonun qabul qiliş) yoki ordonanslarni — 1958-yilda Beşinçi Respublika taşkil etilganidan buyon byudjet qabul qiliş üçun heç qaçon qöllanilmagan tartibni istisno qilmayapti. AFP maʼlumotiga köra, tahlilçilar çorak natijalari hukumatning yiliga 0,5 foizlik ösiş prognoziga, hatto Insee va Fransiya banki kutayotgan 0,4 foizga erişişni ehtimoldan yiroq qilayotganini hisoblayapti.

Ekspertlar: xavf byudjetning yöqligida emas

Euronews söragan ekspertlar zaif maʼlumotlardan hayron qolmadi. BCA Researçning Yevropa böyiça baş strategi Jeremi Pelozo Fransiya yaqin çoraklarda, ehtimol, texnik resessiyaga kirişini hisoblaydi va bu stsenariy byudjet silkinişlari hamda obligatsiya bozorining qulaşidan oldin ham ehtimol bölganini taʼkidlaydi. Parij-Dofin universiteti iqtisodiyot professori Jerom Matis byudjetning özini qabul qiliş faktiga eʼtibor qaratmaslikni afzal köradi: uning sözlariğa köra, byudjet tuzatiş rejasi odatda yaqin istiqbolda ösişni sekinlaştiradi, asosiy xavf esa byudjetning yöqligida emas, balki davlat moliyasi trayektoriyasining kö rinmasligidadir. U, şuningdek, ordonanslar bilan qabul qilingan byudjet noaniqlikni faqat qisqa muddatda kamaytirişi, ammo mört deb qabul qilinsa, uzoq muddatli byudjet işonçliligini tiklamasligi haqida ogohlantiradi. Uning kuzatişiça, bozorlar Fransiyaning soliqlar yiğiş va qarzga xizmat körsatiş texnik qobiliyatida şubha qilmayapti — ular qarz ösişini sekinlaştiriş qobiliyatida şubha qilmoqda.

Ijtimoiy fon

Bu maʼlumotlar portlovqan ijtimoiy vaziyat şaroitida eʼlon qilindi: 17-oktabrda turmuş darajasi qimmatlaşuviga qarşi butun mamlakat böylab ötkazilgan norozilik namoyişlari AFP maʼlumotlariga köra sönggi yillardagi eng yirik tartibsizliklardan biriga aylandi. «Sariq yeleklar» harakati va talabalar kasaba uyuşmalari şanba kuni yangi norozilik kunini eʼlon qildi. AFP taʼkidlaganidek, şu şaroitda ötgan oyda eʼlon qilingan zaif 2027-yil byudjeti loyihasi, kelgusi yil bahorida bölib ötadigan prezidentlik saylovlari oldidan davlat xarajatlari yuqori darajada qolaverişidan xavotirlarni kuçaytirdi. Sörovlar natijalariga köra, bu saylovlarda fiskal populist sifatida tavsiflanadigan Marin Le Pen ham ğalaba qozoniş imkoniyatiga ega.