YI nefta uchun 2025-yilga nisbatan oyiga 10 mlrd yevroga ko‘proq to‘lamoqda

Import hajmlari deyarli o‘zgarmas qolib, to‘lovlar deyarli ikki barobar oshdi

Yevropa davlatlari 2026-yil fevralida Yaqin Sharqdagi taranglikning keskin kuchayishidan so‘ng nefta importi uchun ancha ko‘p pul to‘lamoqda. Ma’lumotlarga ko‘ra, Euronews, 2026-yilning ikkinchi choragida Yevropa Ittifoqi nefta importiga o‘rtacha oyiga 27,6 mlrd yevro sarflagan — bu 2025-yildagi oyiga 17,7 mlrd yevroga nisbatan 55,8 foizga ko‘p. Yetkazib berish hajmlari esa amalda o‘zgarmagan: o‘sish atigi 1,2 foizni tashkil etgan — oyiga 36,3 million tonnadan 36,7 million tonnagacha. Natija: ittifoq deyarli xuddi shu miqdordagi nefta uchun oyiga 9,9 mlrd yevro qo‘shimcha to‘lamoqda.

Tonnaning narxi 2022-yildagi cho‘qqiga qaytdi

Import qilinayotgan neftaning bir tonnasi narxi 2025-yildagi 487 yevrodan 2026-yilning ikkinchi choragida 750 yevrogacha ko‘tarildi. Bu 2021-yildan buyon ikkinchi eng yuqori ko‘rsatkich — 2022-yilning ikkinchi choragidagi rekorddan atigi 2 yevro past. 2025-yil oxirida tonna 435 yevro turardi, 2026-yilning birinchi choragida — 498 yevro, so‘ngra 750 yevrogacha sakrash yuz berdi. Chorak bo‘yicha jami Yevropa Ittifoqi nefta xomashyosi importiga oldingi yilgi 50,3 mlrd yevroga qarshi 82,7 mlrd yevro sarfladi, hajmlar esa 105,2 million tonnadan 110,2 million tonnagacha o‘sgan.

Sabab — Yaqin Sharqdagi mojarro

Dundee universiteti professori Syaoyi Mu o‘sishni xom neftaning qimmatlashuvi bilan izohladi: Brent neftasining o‘rtacha oylik narxi 2026-yilning ikkinchi choragida 2025-yildagi o‘rtacha narxdan 49,5 foizga yuqori — barreliga 34 dollar qo‘shimcha. U 2025-yilda Hormuz bo‘g‘ozi orqali kuniga taxminan 20 million barrel nefta va neft mahsulotlari eksport qilinganini — bu jahon kunlik iste’molining taxminan 20 foizini tashkil etganini eslatdi. ECFRning katta ilmiy xodimi Shimon Kardas buzilishlarni AQSH, Isroil va Eron o‘rtasidagi urush bilan bog‘ladi va bo‘g‘oz orqali tankerlar oqimining ba’zi haftalarda urushgacha bo‘lgan darajaga qaytib, so‘ngra yana pasayib qolayotganini qayd etdi. IEECPdan Volfgang Ayxhammer esa yuqori jahon talabining ham o‘rnini eslatib o‘tdi — Yevropa nefta uchun, avvalo Xitoydagi, Osiyodagi xaridorlar bilan raqobat qilmoqda. YI zaifligini importga qaramlik yanada kuchaytiradi: Eurostat ma’lumotlariga ko‘ra, 2024-yilda bu ko‘rsatkich 96,6 foizga yetgan.

Energiya to‘lovlari o‘sishining 95 foizini nefta tushuntiradi

Xarajatlar o‘sishi deyarli to‘liq neftaga to‘g‘ri keladi. 2026-yilning ikkinchi choragida YI energiya importiga oldingi yilgi 81,4 mlrd yevroga qarshi 115,6 mlrd yevro sarfladi; umumiy 34,2 mlrd yevrolik o‘sishdan 32,4 mlrd yevro, ya’ni 95 foiz nefta mahsulotlariga to‘g‘ri keldi. Boshqa energiya tashuvchilarga sarfladigan xarajatlar ozgina o‘zgargan: gaz importi 1,6 mlrd yevroga oshgan, ko‘mir — 0,4 mlrd yevroga, suyultirilgan tabiiy gaz yetkazib berish esa 0,2 mlrd yevroga kamaygan.

Haydovchilar yoqilg‘i quyish shoxobchalarida ko‘proq to‘lamoqda

Narxlar o‘sishini allaqachon Yevropa avtomobilchilari sezmoqda. YI bo‘ylab dizel yoqilg‘isi litri 2026-yil yanvarining birinchi haftasidagi 1,54 yevrodan sentyabr oxirida 2,24 yevrogacha qimmatlashdi — bu 2022-yildagi 2,03 yevrolik cho‘qqidan yuqori; 19-oktabrda u 2,14 yevro turardi, yil boshiga nisbatan 38 foizga qimmat. Benzin litri sentyabr oxiriga kelib 1,60 yevrodan 2,10 yevrogacha ko‘tarilib, 2022-yildagi maksimumdan ham yuqori bo‘ldi, so‘ngra biroz pasayib 1,99 yevroga tushdi. 50 litrli dizel bakini to‘ldirish hozirga taxminan 107 yevro turadi, yanvarda esa 77 yevro edi.

Mutaxassislar xarajatlarning tez orada pasayishini kutmaydi

Syaoyi Mu fikricha, yuqori xarajatlar saqlanib qoladi, chunki «mojarro tugatilishiga haqiqiy yo‘l ko‘rinmayapti»; u, shuningdek, yuk tashishda dizelning keng qo‘llanilishi tufayli oziq-ovqat, jamoat transporti va kundalik xizmatlar narxlarining o‘sishini kutmoqda. U tashish va sug‘urta xarajatlarining oshishi ikkinchi chorak ma’lumotlariga hali to‘liq aks etmagan bo‘lishi mumkin, biroq uchinchi va to‘rtinchi choraklarda import qiymatini yanada oshirishi mumkinligini qo‘shdi. Kardas mojarro bilan bog‘liq xarajatlar «eng yaqin oylarda saqlanib qolishi va bemalol 2027-yilga o‘tishi» mumkinligini kutmoqda. Ayxhammer ham nefta narxlarining yuqori darajada saqlanishi yoki yanada oshishining yuqori xavfini istisno qilmaydi. Kardas shu bilan birga, bosim bir xil bo‘lmaydiganini qayd etdi: transport, isitish, qishloq xo‘jaligi va energiya talab qiladigan sanoat uni darhol sezadi va xarajatlarni yakuniy iste’molchilarga yuklaydi, xizmat ko‘rsatish sohalari esa asosan himoyalangan holda qoladi.