Asosiy ma’lumotlar

  • Homiladorlik davrida yonğinlardan çiqadigan zarraçalar örtaça konsentratsiyasining 0,75 mkg/m³ ga oşişi autizm xavfining taxminan 30 foizga oşişi bilan boğliq
  • Eng kuçli boğliqlik — ikkinçi va uçinçi trimestrlarda
  • Tadqiqot AQŞdagi taxminan 900 000 «ona–bola» juftligini qamrab olgan, kuzatuv örtaça 6,3 yil davom etgan

Tadqiqot nimani körsatdi

Onalari homiladorlik davrida örmon yonğinlaridan çiqadigan mayda zarraçalarning ta’sirida bölgan bolalarda autizm taşxisi köproq qöyilgan. Bunday zarraçalarning örtaça konsentratsiyasi har 0,75 mikrogramm/kub metrga oşganda, xavf taxminan 30 foizga ortgan. Eng kuçli boğliqlik homiladorlikning ikkinçi va uçinçi trimestrlarida kuzatilgan. Buni Euronews naşri JAMA Pediatrics jurnalida çop etilgan tadqiqotgatayanib xabar qildi; tadqiqot AQŞdagi taxminan 900 000 «ona–bola» juftligini qamrab olgan bölib, ular örtaça 6,3 yil davomida kuzatilgan.

Mumkin bölgan mexanizm va çeklovlar

Örmon yonğinlari tutuni mayda zarraçalar, gazlar va boşqa ifloslantiruvçi moddalarni öz içiga oladi, uning tarkibi nima yonayotganiga qarab özgaradi: olov plastmassa, elektronika va zaharli kimyoviy moddalar ajratadigan böyoqlarni yöq qilişi mumkin. Zarraçalar öpkaning çuqur qatlamlariga kirib boradi va butun tana böylab yalliğlanişni keltirib çiqarişi mumkin — bu homiladorlik ötişi va homila rivojlanişiga ta’sir körsatişning mumkin bölgan yöllaridan biri. Tadqiqotning yetakçi muallifi, Rutgers universiteti Jamoat salomatligi maktabi epidemiologi Stefaniya Papateodoru homiladorlik — miyaning jadal rivojlaniş davri, bunda atrof-muhit ta’sirlari muhim şakllaniş jarayonlarini buzişi mumkinligini, tutun yonğin hududlaridan ança uzoqqa tarqalişi va tutun közga körinmasa ham ta’sir ehtimoli borligini qayd etdi. Mualliflar tadqiqot kuzatuv xarakterida ekanini, tutun ta’siri va autizm rivojlanişi örtasida sabab-natija boğliqligini aniqlaş imkonini bermasligini ta’kidladilar.

Kontekst va amaliy ahamiyat

Yonğin tutuni ilgari ham salomatlikka salbiy ta’sir, jumladan astma, surunkali öpka kasalliklari va ruhiy salomatlik buzilişlari bilan boğlangan edi — bu mavzuda avval havoning ifloslanişi va öz joniga qasd qiliş fikrlari örtasidagi boğliqlik haqida alohida tadqiqot çiqqan edi. Papateodoru aytişiça, yangi iş homiladorlik davrida yonğinlar va havo sifatini monitoring qiliş muhimligini körsatadi; mumkin bölgan çora-tadbirlar orasida havo sifatini aniqroq başorat qiliş va tutunning xonalarga kirib borişini çeklaş strategiyalari sanab ötilgan. Mualliflar autizm kelib çiqişida genetik va boşqa omillar bilan bir qatorda homiladorlik davridagi atrof-muhit ta’sirlari rolini anglaşni keyingi tadqiqotlarning muhim yönalişi deb hisoblaydi.