Garri Gudinining o‘limidan 100 yil o‘tdi: «qochishlar qiroli»ning so‘nggi kunlari haqida nima ma’lum va nima afsona bo‘lib qoldi

Xellouinga to‘g‘ri kelib qolgan o‘lim

Aynan yuz yil oldin, 1926-yil 31-oktabr kuni Detrotda Garri Gudini vafot etdi — u tomoshabinlar qandaydir tuzoqdan, zanjirdan, qulflangan sandiqdan yoki suvli idishdan qaytib chiqishga ko‘nikkan artist edi. Uning o‘limi haqidagi xabar o‘ziga xos arvohlar kuni deb qaraladigan kunda e’lon qilingani o‘zi ko‘plab afsonalarga sabab bo‘ldi. Voqeaning yuz yilligi munosabati bilan Life.ru artistning so‘nggi kunlari haqidagi holatlarni tahlil qildi va tasdiqlangan faktlarni yuz yil davomida shakllangan afsonalardan ajratib berdi.

U kim edi va qanday qilib qochishlar qiroli bo‘ldi

Kelajakdagi illyuzionistning haqiqiy ismi Erik Vays (Erik Weisz; AQShda Ehrich Weiss) edi. U 1874-yil 24-martda Budapeshtda ravvin oilasida tug‘ilib, bolaligida Amerikaga ko‘chib o‘tgan. Sahna taxallusini u fransuz illyuzionisti Jan Ejen Rober-Uden sharafiga olgan bo‘lib, ustozining familiyasiga bir harf qo‘shgan. 1894-yilda Gudini artist Vilgelmina Beatris Raner — Bessga uylangan, u uning sahnadagi sherigiga aylangan.

Burilish nuqtasi 1899-yil bo‘ldi: o‘sha yili Gudinining chiqishini teatr menejeri Martin Bek ko‘rib qoldi va uni qo‘l-kishandan qochish raqami qiziqtirdi. Ilgari dasturning bir qismi bo‘lgan bu raqam endi uning asosiy voqeasiga aylandi, 1900-yilda esa

artist Yevropa tomoshabinlarini zabt etish uchun yo‘lga chiqdi. Reklama maqsadida Gudini politsiya bo‘limlariga borib, o‘zini qamashlarini taklif qilardi: agar mahalliy qamoqxona kelgan mehmonga qarshi ojiz bo‘lsa, kechqurun sahnada undan nima kutish mumkin? Barcha qo‘l-kishanga mos keladigan yagona ochqich mavjud emas edi — u qulflarni o‘rganar, yashirilgan kalitlardan va yordamchilarning ko‘magidan foydalanardi.

Eng xavfli raqamlar

1908-yilda Gudini suv to‘lgan sut idishidan qochish raqamini namoyish etdi: chiqishdan oldin u tomoshabinlardan nafasini ushlab turishni so‘rardi, odamlar esa tez orada taslim bo‘lardi. 1912-yilda Nyu-Yorkda uni zanjirga bog‘lab, sandiqqa solib, Ist-River daryosiga tushirishdi; o‘sha yili Berlinda u «Xitoy suv qiynoq kamerasi» raqamini ko‘rsatdi, bu yerda uni oyoqlarini boldirlaridan bog‘lab, boshi past holatda idishga botirishardi. Mashhur illyuziyalar qatorida sandiqda qulflangan Gudini bir necha soniya ichida xotini bilan o‘rin almashadigan «Metamorfoza» ham bor, shuningdek, 1918-yilda Nyu-Yorkdagi «Gippodrom»da Janni nomli filning g‘oyib bo‘lishi. U, shuningdek, ko‘chada boshi past osilib, qo‘ltiqli ko‘ylakdan xalos bo‘lgan. Artist vafotidan keyin uning suvdagi raqamlarini takrorlashga urinishlar ba’zan fojiali yakun topardi — Life.ru to‘plamida keltirilgan Jozef Barrus holati kabi «Reja bo‘yicha ketmagan 5 fokus».

Spiritizm bilan kurash va Konan Doyl bilan janjal

Ko‘pgina yaqinlarning hayotini olib ketgan Birinchi jahon urushidan so‘ng spiritistik seanslar juda ommalashdi. 1913-yilda onasining vafotini og‘ir kechirgan Gudinining o‘zi esa oxirat hayotini inkor etar va mediumlarni firibgar deb hisoblardi. Uning yaqin do‘sti Artur Konan Doyl aksincha, spiritizmni qat’iy qo‘llab-quvvatlar edi. 1922-yilda yozuvchining xotini seansda Gudinining onasidan xabar olgani aytiladi — lekin matn ingliz tilida edi, erining so‘zlariga ko‘ra, vafot etgan ayol bu tilni bilmagan, unda ravvin xotuniga yaramaydigan xoch belgisi ham bor edi. Qarama-qarshiliklar ommaviy janjalga aylandi. «Arvohlar orasidagi fokuschi» kitobida Gudini Scientific American jurnalining tanlovini ham eslatib o‘tgan: jurnal 1923-yil yanvarida tekshiriladigan «psixik» hodisalar uchun 2500 dollardan ikkita mukofot taqdim etgan edi — illyuzionist komissiyaga a’zo bo‘ldi va Marjeri nomi bilan tanilgan Mina Krandonning seanslarini tekshirishda qatnashib, uning hiylalarini fosh qildi.

So‘nggi to‘qqiz kun

1926-yil 22-oktabrda gastrol safarida bo‘lgan Gudini oyoq bilagini jarohatladi, biroq ishini to‘xtatmadi. Monrealdagi konsertda uning yoniga bir guruh talaba keldi va ularning biri, Jocelyn Gordon Whitehead, artist qoriniga kuchli zarbalarni chindan ham bardosh bera oladimi, deb so‘radi. Guvohlarning aytishicha, Gudini javob bergach, yigit unga to‘liq tayyorlanish imkonini bermay bir necha marta zarba berdi. Salomatlik holati yomonlasha bordi, ammo 23-oktabr kechki shoudan so‘ng artist poyezdda Detroitga yo‘l oldi. Ertasi kuni shifokor o‘tkir appenditsitga shubha qilib, zudlik bilan kasalxonaga borishni maslahat qildi, biroq «Garrick» teatrida tomoshabinlar kutayotgandi va Gudini sahnaga chiqdi — bu dastur uning hayotidagi so‘nggi chiqish bo‘ldi. Operatsiya 25-oktabr qilindi: jarrohlar yorilgan appendsiks va boshlanayotgan peritonitni aniqladi. Artistni qutqarib bo‘lmadi — u 31-oktabrda 52 yoshida vafot etdi. Grim xonasidagi zarbalar va o‘lim o‘rtasida to‘qqiz kun o‘tgan.