Filippinning Pamawaran oroli suv toshqinlariga qarshi beton o‘rniga bambuk va chig‘anoqlardan foydalanmoqda

Beton endi qutqarmay qolgan orol

Maniladan shimolda joylashgan, taxminan 3 ming kishi yashovchi kichik Pamawaran oroli aholisi yillar davomida uylarini beton qatlamlar bilan ko‘tarib bordi, lekin suv toshqinlari yana-yana tahdid solib turdi. Orolda bo‘ron suvlari ko‘tarilishi, yer cho‘kishi va iqlim o‘zgarishi kuchaytirayotgan dengiz sathining ko‘tarilishi katta zarba yetkazadi. Baliqchi Edgar Xavyer AFP agentligigaaytib o‘tdi: bir kuni kuchli to‘lqinlar uning uyidagi beton devorni buzib tashlagan. «To‘lqin urilganda devor titraydi», dedi u.

Golland maslahatchilari bilan, chizmasiz loyiha

Loyiha orolga kiruvchi Malolos shahri ma’muriyati gollandiyalik muhandislik konsalting kompaniyasi bilan birgalikda tadqiqot boshlaganda boshlandi. Mer Kristian Natividad AFPga beton infratuzilma «muammoni hal qilmasligini» aytib, mamlakatda birinchi bo‘lgan bu tashabbus dastlab amaldorlar va tayyor plansiz ishlagan aholi qarshiligiga duch kelganini tan oldi. «Yo har kungi suv toshqiniga ko‘nasan, yo xatarga qadam qo‘yib boshqacha yo‘l tutasan. Men xatarni tanladim», dedi u.

Tabiiy to‘siqlar qanday ishlaydi

O‘tgan yilning mayidan buyon ishchilar, asosan aholining o‘zi, qirg‘oq bo‘ylab xascho‘p bilan to‘ldirilgan bambuk tayanchlar o‘rnatishdi: ular suv oqimini sekinlashtirib, cho‘kindilarni to‘xtatadi, shu tariqa tubni asta-sekin ko‘tarib, mangrlarning o‘sishiga yordam beradi. AFP jurnalistlarining tashrifi chog‘ida qirg‘oqdan taxminan 100 metr uzoqda istridya chig‘anoqlaridan to‘lqin to‘g‘on qurilayotgan edi: yog‘och qoziqlar dengiz qumidan yasalgan sun’iy qirg‘oq ustidagi chig‘anoqli kokos tolasi xaltachalarini mustahkamlab turadi. Loyiha rahbari Liana Galang to‘lqin to‘g‘onning asosiy vazifasi to‘lqinni aholi punktiga yetib borishidan oldin kuchsizlantirish ekanini, chig‘anoqli to‘siqlar esa bambukli cho‘kindi tutgichlari bilan birga ishlashini tushuntirdi.

Narx va janjal konteksti

Inshootlar Manila qo‘ltig‘i bo‘ylab taxminan 14 gektar maydonni egallab, xizmat ko‘rsatish bilan birga 70 mln peso (taxminan 1,1 mln dollar) tushdi, merning baholashicha, beton to‘g‘on esa taxminan 90 mln peso turar edi. Bambukni taxminan har besh yilda almashtirish kerak bo‘ladi. Loyiha konteksti — sifatsiz, ba’zan umuman mavjud bo‘lmagan beton suv toshqinidan himoya loyihalari atrofidagi ko‘p milliardli janjal bo‘lib, u Filippinda keng jamoatchilik g‘azabini keltirib chiqardi. Filippinlik olim Antonio Kontreras mamlakat uzoq vaqtdan beri ko‘pincha yetarli tadqiqotsiz beton to‘g‘on va to‘lqin to‘g‘onlarga tayanib kelganini, korruptsiya bilan bog‘liq loyiha xatolari esa odam hayoti uchun qimmatga tushganini ta’kidladi. U tabiiy yechimlar universal javob emasligini, ayniqsa halokatli suv toshqinlarida, va oddiy infratuzilmani to‘ldiruvchi bo‘lishi kerakligini ogohlantirdi; bundan tashqari, bambuk va chig‘anoqlarni barqaror usulda olish kerak, chunki chiriyotgan bambuk karbonat chiqaradi.

Dastlabki natijalar va ochiq savollar

Birinchi bosqich 2025-yil oxirida yakunlandi va aholi allaqachon yengillik sezmoqda: Xavyer bu yilgi tayfunlar va musson yomg‘irlari paytida to‘lqin to‘g‘onlari to‘lqinlarni kuchsizlantirganini aytib o‘tdi, baliq quritish bilan shug‘ullanuvchi va suv bosishidan aziyat chekkan 58 yoshli Arseniya Kabigao esa shunday dedi: «Nihoyat oyog‘imiz quruq. Avval bunday emas edi». So‘nggi vaqtda qayta tayinlangan qadar qurilish ishlari departamentiga rahbarlik qilgan Vins Dizon Pamawaran tajribasini boshqa suv bosadigan hududlarga ham tatbiq etish mumkinligiga umid bildirdi. Shu bilan birga, uzoq muddatli samaradorlik hali noaniq: ilmiy baholash kelgusi yilga rejalashtirilgan va mangr ekishni boshlash mumkinligi aynan shunga bog‘liq; merning baholashicha, muvaffaqiyat to‘plangan cho‘kindilar tubni barqarorlashtiradigan kelgusi o‘n yillikda sezilarli bo‘ladi. «Suv bilan kurashish qiyin. Endi biz suv bilan yashashga harakat qilmoqdamiz», deb xulosa qildi Natividad.