YI Monrealdagi sammit oldidan Kanada bo‘yicha deklaratsiyadan «assotsiatsiyalangan a’zolik» formulasini olib tashladi

Atama deklaratsiyadan olib tashlandi

Yevropa Ittifoqi Monrealda payshanba va juma kunlari bo‘lib o‘tadigan ikki kunlik YI—Kanada sammiti yakunida qabul qilinishi kerak bo‘lgan qo‘shma deklaratsiyaning yakuniy loyihasidan «assotsiatsiyalangan a’zolik» eslatib o‘tilishini chiqarib tashladi. Buni Euronewsxabar qildi: bu ibora o‘rniga YI va Kanada o‘rtasidagi a’zoliksiz «tobora yaqinroq assotsiatsiya» majburiyati qo‘yildi. DWma’lumotlariga ko‘ra, deklaratsiya chorshanba kuni kechqurun YI davlatlari tomonidan tasdiqlangan va juma kuni, sammit yakunida e’lon qilinishi kutilmoqda; sammitda Kanada bosh vaziri Mark Karni, fon der Lyayen, Yevropa Kengashi raisi Antoniu Kosta va bir qancha Yevropa komissarlari qatnashmoqda.

Nima uchun bahs kelib chiqdi

Kanadani YIning birinchi «assotsiatsiyalangan a’zosi» qilish g‘oyasini Ursula fon der Lyayen sentabr oyida Yevropa parlamentida Ittifoq ahvoli haqidagi nutqida, Karni ishtirokidaolga surdi. Biroq mavjud YI shartnomalari bunday statusni nazarda tutmaydi va dpa hamda AFP iqtibos keltirgan diplomatlarning so‘zlariga ko‘ra, bir qancha hukumatlar sxemaning noaniqligidan va Yevropa komissiyasining yetarli maslahatlashmasligidan xavotir bildirgan. Seshanba kuni «sukut protsedurasi»ga (hech bir davlat e’tiroz bildirmasa, matn qabul qilingan hisoblanadi) chiqarilgan deklaratsiyaning dastlabki loyihasiga Germaniya, Fransiya, Italiya va Gretsiyae’tiroz bildirgan. Kansler Fridrix Merts ilgari Ukraina uchun o‘xshash statusni to‘liq a’zolikka o‘tish bosqichi sifatida, ovoz berish huquqisiz sammitlar va vazirlar yig‘ilishlarida qatnashish bilan taklif qilgan edi; fon der Lyayen esa xuddi shu atamani Kanadaga — YIga yuridik yo‘li bo‘lmagan davlatga nisbatan qo‘lladi. Euronews ta’kidlaganidek, Berlin uchun muhimrogi Ottava bilan yaqinroq hamkorlik amalda nimani anglatishini aniqlash, emas, paketni shartnomalarda mavjud bo‘lmagan va jiddiy huquqiy oqibatlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan atamaga sig‘dirish.

Hamkorlikda nima qoladi

So‘zlar atrofidagi bahsni Karni past baholadi: uning so‘zlariga ko‘ra, aniq terminologiya amaliy foydadan muhimroq emas, terminologiyani YI o‘zi belgilasin; u «Kelajak ittifoqi» formulasini ilgari surdi va aynan u qayta ko‘rib chiqilgan deklaratsiyaning asosiga yotdi. U savdo to‘siqlarini bartaraf etish, investitsiyalarni osonlashtirish, tanqidiy xomashyo, dori-darmon va texnologiyalarning inqiroz paytida ishonchli yetkazib berilishini, energetika, iqlim, sun’iy intellekt, xavfsizlik va ta’lim sohalarida hamkorlikni chuqurlashtirishni nazarda tutadi. Kanada YIning tadqiqot, ta’lim va mudofaa dasturlariga kengroq kirish imkoniyatiga ega bo‘lishi mumkin; Atlantikaning ikki qirg‘og‘idagi biznes uchun iqtisodiy kengash tuzish va Kanadaning Yevropaga suyultirilgan gaz eksportini oshirish maqbulligini o‘rganish rejalashtirilgan. Shu bilan birga, DW xabariga ko‘ra, YI hukumatlari dastlabki loyihadagi bir qancha iqtisodiy majburiyatlarni kuchsizlantirdi: moliya bozorlarini chuqurroq integratsiyalash maqsadi olib tashlandi, iqtisodiy xavfsizlik choralarida imtiyozli rejim o‘rniga tomonlar endi faqat bir-biri uchun mumkin bo‘lgan salbiy ta’sirni cheklashga niyatli.

Kontekst: Vashingtonning bosimi

Yaqqinlashish jarayoni Donald Tramp prezidentligi davrida AQSh bilan munosabatlardagi ortib borayotgan noaniqlik fonida kechmoqda: savdo nizolari, amerika tariflari va Trampning hududiy da’volari Kanada hamda Yevropada Vashingtonning sherik sifatidagi ishonchliligiga shubha uyg‘otdi. Trampning o‘zi ilgari Kanadaning YIda assotsiatsiyalangan a’zolik g‘oyasini absurd deb atagan va oqibatlar bilan qo‘rqitganedi: agar kelishuv AQSh manfaatlariga tegsa — yuqori tariflardan tortib, ayrim tarmoqlar bo‘yicha Yevropa bilan savdoni to‘xtatishgacha.