Netanyahu «ğayrioddiy qaytiş»ğa erişdi, lekin Knessetdagi köpçilikni yöqotdi

Noaniq saylovlardan keyin uçta ssenariy

Parlament saylovlari aniq ğolibni aniqlamagani uçun Isroil oldida uçta variant turibdi: milliy birlik hukumati tuziş, ozçilik hukumati yoki yangi saylovlar. Vaziyatni şunday baholedi Isroil hukumatining sobiq rasmiy vakili Eylon Levi, Euronews’ga bergan izohida. Uning sözlariga kö‘ra, bu ssenariylarning birortasi ham «ayrim juda jiddiy koalitsiya va’dalari böyiça kimningdir murosaga borişini talab qiladi».

«Ğayrioddiy qaytiş», lekin köpçiliksiz

Benyamin Netanyahu uçun bu saylovlar Levining ifodasi bilan aytganda «ğayrioddiy qaytiş» böldi — 2023-yil 7-oktabrdagi, «uning baş vazirligi davrida» sodir bölgan qirğin, şundan beri uç yillik uruş hamda uning harbiy xizmatdan ozod etilişni talab qiluvçi ultraortodoksal partiyalar bilan ittifoqiga xalqning keng noroziligi uning ustiga qöşilmagan bölsa-da. Biroq saylovlarda muvaffaqiyat avtomatik ravişda Knessetda köpçilik övozini anglatmaydi: «Netanyahu köpçilikni yöqotdi. Köpçilikni saqlab qolişi ehtimoli pastğa öxşaydi. Lekin başqa biror kisi hukumat tuzolmagunça, u baş vazir vazifasini bajaruvçi sifatida qolaveradi», — dedi Levi. Bu raqiblarni qiyin ahvolğa soladi: ular muqobil koalitsiya yiğişi kerak, muvaffaqiyatsizlik esa faqat Netanyahuning vaqtinçalik baş vazir sifatida hokimiyatda qolişini çözadi.

Arab partiyalari hal qiluvçi omil sifatida

Arab partiyalari sezilarli natijalarga erişdi: dastlabki prognozlarga kö‘ra, ularning Knessetdagi vakilligi rekord darajaga yetişi mumkin, bu esa hukumat tuzişdagi iştiroklari haqidagi nozik masalani yana bir bor keskinlaşitirdi. Ularning qöllab-quvvatlaşi asosiy muxolifat da’vogari Gadi Eizenkot uçun hal qiluvçi ahamiyatga ega bölişi mumkin edi, garçi ayrim muxolifat siyosatçilari ular bilan hamkorlikni istisno qilgan bölsa-da. Levi Eizenkot başliq va bir qism arab partiyalari qöllab-quvvatlaydigan ozçilik hukumati varianti muhokama qilinganini aytdi, ammo bunday sxema siyosiy qarşi reaksiyaga sabab bölişi mumkinligi haqida oğohlantirdi: «özğarişlar bloki» rahbarlari bu «juda ham maşhur bölmasligi» va oxir-oqibat keyingi saylovlarda Netanyahuga yanada katta köpçilik berişi haqida oğohlantirişmoqda. Levi tösiq sifatida mafkuraviy kelişmovçiliklarni, xususan HAMAS masalasini ham atadi: 2021–2022-yillarda hukmron koalitsiyada bölgan «Raam» partiyasi rahbari Mansur Abbas 7-oktabrdagi hujumni qoralagan, biroq HAMASni oçiqdan-oçiq terrorçilik taşkiloti deb ataşdan bir neça bor baş tortgan. «Şu sababli ular hali ham asosiy oqim partiyalari uçun kryptonit bölib qolmoqda», — dedi Levi yakunda. Uning ta’biriça yakuniy xulosa: «Yo biz saylovlarga qaytamiz, yo kimdir taslim bölib, murosaga boradi va uning koalitsiyasiga qöşiladi».