Isroilning arab partiyalari saylov natijalari bo‘yicha Knessetda rekord darajadagi 18 o‘rinni qo‘lga kiritdi

Arab partiyalarining rekord natijasi

Isroilda bo‘lib o‘tgan umumiy saylovlarda ovozlarning aksariyati sanab chiqilgach, asosiy kutilmagan hodisa arab partiyalarining natijasi bo‘ldi: Birlashgan arab ro‘yxati (Hadash, Balad va Ta'al) Mansur Abbos boshchiligidagi Ra'am partiyasi bilan birga Knessetning 120 o‘rindan rekord darajadagi 18 tasini qo‘lga kiritdi. Bu 2020-yilgi saylovlarda qayd etilgan 15 o‘rinlik oldingi rekorddan yuqori bo‘lib, arab deputatlarining ulushini Isroil aholisidagi arab fuqarolarining haqiqiy ulushi — taxminan 20 foizga yaqinlashtirdi. Bu haqda The National yozadi.

Ro‘yxatga kimlar kirgan

Birlashgan ro‘yxat uch partiyani birlashtiradi. Hadash — Isroilning ham arab, ham yahudiy fuqarolarini o‘z ichiga olgan chap qanot partiyasi; unga 2015-yilda Knessetga saylangan va palestinliklarning huquqlarini himoya qilish uchun muntazam ravishda Oliy sudga murojaat qiladigan yurist Yusuf Jabarin rahbarlik qiladi. Partiyada Netanyahuning faol tanqidchisi, G‘azzo urushini genotsid deb atovchi Ofer Kassif ham bor. Ta'al — 1999-yildan buyon deputat bo‘lgan, Yasir Arafatning sobiq maslahatchisi va 2006–2013-yillarda Knesset rais o‘rinbosari lavozimida ishlagan Ahmed Tibi asos solgan dunyoviy antisionist partiya; u ikki davlatli yechim tarafdori. Sami Abu Shxadeh boshchiligidagi Balad uchovlondan eng radikali hisoblanadi: 1996-yilda tashkil etilgan partiya bitta davlatli yechim uchun kurashadi. Shu bilan birga, Abu Shxadehning o‘zini Isroil Oliy sudi saylovlarda qatnashishdan chetlatdi, Markaziy saylov komissiyasining qarorini tasdiqlab, bunga asos sifatida ekstremistik qarashlar va Isroilga qarshi nafratga undash gumoni bilan bog‘liq ayblarni ko‘rsatdi. Ilgari Birlashgan ro‘yxat tarkibida bo‘lgan Ra'am alohida qatnashib, taxminan to‘rt o‘rin oldi; uning rahbari Abbos 2021-yilda hukumat koalitsiyasida birinchi palestin-isroillik vazir bo‘ldi, biroq G‘arbiy Daryo palestinliklari orasida ko‘pchilik uni Isroil bilan munosabatlarni «normalashtiruvchi» deb biladi.

Saylovchilar faolligi nega oshdi va bu nimani o‘zgartiradi

Muvaffaqiyatning asosiy omili avval saylovlarni boykot qilish bilan mashhur bo‘lgan arab saylovchilarining rekord darajada yuqori faolligi bo‘ldi. Siyosatshunos va FOI (PLO)ning sobiq xodimi Xavier Abu Eid buni mavjudlik bilan bog‘liq qo‘rquvlar bilan izohladi: uning so‘zlarida, ultrao‘ng qanot vakillarining hukumatda qolishi palestinlik fuqarolar tomonidan «yangi Nakba» tahdidi sifatida qabul qilinadi, so‘nggi uch yil ichida talabalar, professorlar, shifokorlar va hamshirlarga nisbatan g‘azablandirish va ta’qiblarning kuchayishi esa hukumat ularning mamlakatni tark etishini xohlayotgandek tuyg‘u yaratgan. Arab jamoalarida keksa odamlar yoshlarni ovoz berishga chaqirayotgan videolar tarqatildi, G‘azzo va G‘arbiy Daryodagi palestinliklar esa Isroil fuqarolariga natijaga ta’sir qilishni so‘radi. Netanyahuning ham, raqibi Gadi Eizenkotning ham arab partiyalari bilan rasmiy koalitsiyaga kirishi ehtimoldan uzoq — aks holda bu yangi saylovlarga olib kelardi — biroq Milliy xavfsizlik tadqiqotlari instituti tahlilchisi Danny Citrinovichning fikricha, arablarning faolligi Netanyahuga ko‘pchilik uchun zarur bo‘lgan 61 mandat yo‘lini to‘sib qo‘ydi va uni muxolifat ishtirokidagi milliy birlik hukumatini tuzishga majbur qilishi mumkin, bu esa Itamar Ben-Gvir va Bezalel Smotrich kabi shaxslarni kabinetdan siqib chiqarishi mumkin. «Bu ular umid qilgan natija emas, lekin ularning faolligi Netanyahuga 61 o‘rinni olishiga to‘sqinlik qildi», — dedi u.