BMT missiyasi: chet eldan yetkazilayotgan qurollar Sudandagi urushni oziqlantirib kelmoqda

BMT missiyasining xulosalari

Sudandagi vaziyatni o‘rganish bo‘yicha BMTning mustaqil xalqaro missiyasi 2023-yil apreldan buyon davom etayotgan mojaro tashqaridan yetkazilayotgan qurol, harbiy texnologiyalar, logistik yordam va chet el xodimlari hisobiga kuchayib borayotganini ma’lum qildi. Nyu-Yorkdagi BMT shtab-kvartirasida o‘tkazilgan matbuot anjumanida missiya rahbari Muhammad Shanday Usmon tekshiruv «mojaroning ikkala tomoni — Sudan armiyasi (SAF) va Tezkor javob kuchlari (RSF)ni tashqi kuchlar qurol-yarog‘ bilan ta’minlayotgani haqida asosli dalillar» topilganini, bu esa ularga harbiy amaliyotlarni davom ettirish imkonini berayotganini ma’lum qildi.

Davlatlararo yetkazib berish tarmog‘i

Usmonning so‘zlariga ko‘ra, tekshiruv Chad, Somalining Puntlend hududi, Liviyaning janubi-sharqi va Birlashgan Arab Amirliklaridagi ayrim shaxslar va tuzilmalar ishtirokidagi qurol yetkazib berish hamda chet el jangchilarini tayyorlash tarmog‘ini aniqlagan. Missiya ushbu davlatlarga ehtiyotkorlik majburiyatlarini kuchaytirishga chaqirdi, biroq hukumatlar va ular hududida faoliyat yuritayotgan shaxslar o‘rtasidagi farqni ta’kidladi: mavjud dalillarga ko‘ra, hozirgacha qo‘shni davlatlarning hech biri davlat sifatida qurol yetkazib berishda ishtirok etmagani aniqlanmagan. Missiya BAA va Chad bilan aloqada ish olib bormoqda; Chad o‘z hududining bunday maqsadlarda ishlatilayotganini rad etmoqda, boshqa davlatlarning rolini tekshirish esa davom etmoqda.

Embargoni kengaytirishga chaqiriq

Missiya a’zosi Joy Ngozi Ezeilo Darfurdan tashqariga ham qurol yetkazib berish embargosini kengaytirishni qo‘llab-quvvatlashini bildirdi — BMT Xavfsizlik Kengashi bu masalani sentyabr va oktyabr boshida rad etib kelgan edi. Missiya, shuningdek, Xalqaro Jinoyat sudining mandati butun Sudan hududiga tarqatilishi tarafdori. Ezeilo urush «o‘ziga xos bo‘lishi kerak bo‘lgan e’tiborni olmayotganini» va xalqaro jamoatning munosabati yetarli emasligini qayd etdi. Uning hamkasbi Mona Rishmavi mojaro tomonlari va ularning ittifoqchilari «asosan 56 million aholiga ega mamlakatni vayron qilayotganini», avvalgi mojarolar uchun jazosizlik esa zo‘ravonlikni yanada kuchaytirayotganini ta’kidlab o‘tdi.

Joydagi vaziyat

Missiya hisobotiga ko‘ra, strategik ahamiyatga ega bo‘lgan El-Obeid shahridagi tinch aholi jiddiy xavf ostida qolgan: shahar RSF kuchlari tomonidan qisman o‘rab olingan va Usmon qirg‘in qilish xavfini yuqori deb baholagan. RSFga nisbat berilayotgan dron zarbalari maktablar va ko‘chirilganlar joylashgan punktlariga zarar yetkazgan, tibbiy xizmat, elektr va suvga kirishni cheklab qo‘ygan. Ayni paytda armiya bilan bog‘liq kuchlar kuzatuvni va o‘zboshimchalik bilan hibsga olishni kuchaytirib, fuqarolik erkinliklarini cheklamoqda. Usmon Ko‘k Nil, Abey va Sudan–Misr chegarasi yaqinidagi hujumlar missiyaning ogohlantirishlarini tasdiqlayotganini qo‘shib aytdi: mojaro geografik jihatdan kengayib, texnologik jihatdan murakkablashib, tinch aholi uchun yanada xavfli bo‘lib bormoqda. Missiya ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil apreldan buyon mojaro o‘n minglab inson hayotini olib ketgan, taxminan 13 million odam uysiz qolgan; ocharchilik va gumanitar inqiroz yanada chuqurlashmoqda.