Isroil saylovlari: ular Eronga nisbatan siyosatni o‘zgartiradimi?

Eron siyosatini sinovdan o‘tkazgan saylov

Seshanba kuni, 27-oktabrda Isroil 2023-yil 7-oktabrdagi Hamas hujumidan buyon ilk umumiy saylovlarini o‘tkazmoqda. Mazkur hujum mamlakat tarixidagi eng chuqur xavfsizlik inqirozlaridan biriga, jumladan, Isroil va Eron o‘rtasidagi urushga olib kelgan edi. Deutsche Welle ta’kidlaganidek, Deutsche Welleendigina bosh vazir lavozimi emas, balki navbatdagi hukumatning mintaqaviy inqirozda qanday harakat qilishi ham muammoni hal qiladi. Amaldagi bosh vazir Benyamin Netanyahu hokimiyatni saqlab qolish uchun kurashmoqda; uning asosiy raqibi — Isroil armiyasining sobiq bosh shtab boshlig‘i Gadi Eizenkotbo‘lib, u yetakchi markazchi «Yashar» partiyasiga rahbarlik qiladi.

Trampning qarashi va kelishmovchiliklar haqidagi xabarlar

AQSh prezidenti Donald Tramp yaqinda Netanyahunni ochiqdan-ochiq «jangchi bosh vazir» sifatida qo‘llab-quvvatlagan va boshqa har qanday tanlov Isroilning Vashington bilan ittifoqiga ta’sir qilishidan ogohlantirgan. «Agar Isroilda noto‘g‘ri rahbar bo‘lsa — bu Bibidan boshqa har kim bo‘lsa, — Amerikaga bu ishni o‘zi bajarishga to‘g‘ri keladi, men bunga moyil emasman», — deb yozgan Tramp, Eron mojarosini nazarda tutgan. Shu bilan birga, DW murojaat qilgan The Financial Times ma’lumotlariga ko‘ra, Isroil armiyasi 10-oktabr atrofida Erondagi yadro obyektlari, hokimiyat markazlari va energetika infratuzilmasiga yangi zarba bermoqchi bo‘lgan, biroq Tramp 3-noyabrdagi AQSh o‘rtadagi saylovlari oldidan eskalatsiyaga qarshi chiqqan. The Jerusalem Post esa keyinchalik bu versiyadan shubhalanib, armiyada bunday operatsiya uchun aniq ko‘rsatma bo‘lmaganini xabar qilgan.

Ekspertlar: burilish bo‘lmaydi

Tel-Avivdagi Milliy xavfsizlik tadqiqotlari instituti (INSS) Eron dasturi rahbari Ras Zimmt ikki nomzod o‘rtasidagi farq «Tel-Avivning Tehronga bo‘lgan yondashuvida asosiy o‘zgarish» haqida gapirish uchun yetarli darajada chuqur emas deb hisoblaydi: chap, o‘ng va markazchi fraksiyalar o‘rtasida Eron tahdidini, avvalo yadroviy tahdidni idrok etishdagi farqlar katta emas. Uning fikricha, Eronga qarshi har qanday harbiy eskalatsiya Isroil bosh vazirining shaxsidan ko‘ra «AQSh prezidentining qaroriga» bog‘liq. Uning hamkasbi Danny Citrinowich esa hatto Netanyahu ketgan taqdirda ham uning ta’siri va so‘nggi yillarda shakllangan siyosat yo‘qolmaydi, deya qo‘shimcha qiladi. Bu o‘quvchi uchun muhim kontekst: saylov natijasi Eron siyosatini Vashingtonning qarashidan ko‘ra kamroq o‘zgartirishi ehtimol.

Eron tahdidi va diplomatik imkoniyat

Ekspertlar Eronga nisbatan hozirgi konsensusni 7-oktabr hujumi bilan bog‘laydi: ulardan avval, Middle East Media Research Institute tadqiqotchisi Navid Tubiyaning aytishicha, ko‘pchilik Islom Respublikasi bilan «cheklangan va boshqariladigan» tarzda muomala qilish kerak deb hisoblagan, Tehronning Isroilni yo‘q qilish haqidagi shiorlari esa ichki safarbarlik vositasi sifatida qaralgan. Gaaga geopolitika instituti tadqiqotchisi Damon Golriz AQSh va Isroilning hozirgi siyosatining uch yo‘nalishini tasvirlaydi: Eron rahbariyatini yo‘q qilish, sanoat va infratuzilma inqirozi hamda, uning so‘zlariga ko‘ra, kurdlar va baluj separatistlariga tayanadigan «geografik qaychi». O‘z navbatida, Reuters eronlik rasmiy shaxslarga tayanib, Tehron javob zarbalari bo‘yicha batafsil rejalarni tayyorlaganini, jumladan Fors ko‘rfazi va Ormuz bo‘g‘ozidagi suv osti optik tolali kabelini yo‘q qilish hamda mintaqadagi ma’lumot markazlari va sun’iy intellekt infratuzilmasiga hujumlarni o‘z ichiga olganini xabar qildi. Golriz, shuningdek, olti oy oldingi diplomatik imkoniyatni eslatadi: Islomobod kelishuvlari doirasida Islomobod kelishuvlari Tehron Isroilga qarshi hech qachon urush boshlamaslik majburiyatini olgan edi, bu, uning so‘zlariga ko‘ra, «Amerikaga o‘lim» shiorlarining «oxirining boshlanishi» bo‘lishi mumkin edi. Biroq Citrinowich Isroil elitasining diplomatiyaga tayyorligini shubha bilan baholaydi: «Yadroviy bitimga qaytish hozirgi kunda Isroil siyosiy maydonida o‘rin yo‘q».