Asosiy ma’lumotlar
- «Mosquito toilet» qurilmasi çivinlarning suyuq ajratmalarini yiğadi, ular viruslar va bakteriyalarning genetik izlariga tekşiriladi
- Namunalarda ilk bor Amerikada Hedwig turidagi virusning dalillari va ehtimol fanga yangi bölgan bir neçta virus topildi
- Olimlar çivinlar ajratmalaridan Ğarb Nil virusining töliq genomini tikladi
Çivinlarning qoldirgan narsasini yiğadigan tuzoq
Çivinlar köpinça özlarini yuqtiradigan kasalliklar tufayli sayyoraning eng xavfli hayvonlari deb ataladi, şuning uçun ularni kuzatiş tabiatda aylanib yuruvçi viruslarni inson uçun xavf bölişidan oldin aniqlaşga yordam berişi mumkin. AQŞdagi Rutgers universitetining entomologi Dana Price buning uçununi «çivinlar hojatxonasi» deb atagan qurilmani işlab çiqdi: u çivinlar ajratadigan suyuqlikning kiçik qismlarini yiğadi, söngra bu suyuqlik patogenlarning genetik izlari bor-yöqligiga tekşiriladi, deb xabar beradi Euronews.
Qurilma qanday işlaydi va unda nima topilgan
«Çivinlar hojatxonasi» — 3D-printerda çop etilgan voronka suvni ötkazmaydigan qoplama bilan: suyuqlik tomçilarga yiğilib, qabul qilingan probirkaga oqib tuşadi. Idişga Nyu-Jersi boğidan yiğilgan Culex turkumiga mansub 50 ta çivin joylaştirildi; ular qizil oziq-ovqat böyoqi qöşilgan şakarli suv bilan oziqlandi, ularning ajratmalari 18 soat davomida yiğilib, söngra laboratoriyada tahlil qilindi. An'anaviy usul — çivinlarni tutib maydalaş — dan farqli ölaroq, ajratmalarni tahlil qiliş namunalarda haşarotlar DNKsining uluşini kamaytiradi, bu virusli genetik materialni izlaşni osonlaştiradi. Bunday yondaşuv yordamida jamoa ilk bor Amerikada Hedwig turidagi virusning mavjudligiga dalil topdi, fanga ehtimol yangi bölgan bir neçta virusni aniqladi hamda Ğarb Nil virusining töliq genomini tikladi — bu ajratmalarda virusning aniq ştammlari va mutatsiyalarini aniqlaşga yetarli sifatli material borligini körsatadi.
Buning ma'nosi va keyingi qadamlar
Price natijalar taşviş uçun asos emasligini ta'kidladi: noma'lum viruslarni yoki ularni yangi joylarda topiş avtomatik ravişda xavf degani emas — ehtimol, ular uzoq vaqtdan beri sezilmay aylanib yurgandir. Uning sözlariga köra, bunday vosita olimlarga yangi viruslarga javob berişda ustunlik berişi mumkin: COVID-19 izlarini erta aniqlaş tadqiqotçilarga virusni örganiş va vaksinalar işlab çiqiş uçun «jiddiy oldinga siljiş» berardi. Keyingi qadamlar — tadqiqotlar geografiyasini kengaytiriş, namunalar uzoqroq vaqt barqaror qolişini ta'minlaş (tuzoqlarni qiyin yetiladigan joylarda bir neça kun yoki bir haftaga qoldiriş mumkin bölişi) hamda çivinlarni uşlaş va ularning ajratmalarini yiğişni bir siklga birlaştirgan dala qurilmalarini yaratiş. Şu bilan birga, naşr ta'kidlaganidek, yondaşuvning doimiy epidemiologik nazorat uçun qançalik samarali ekanini tuşuniş uçun qöşimça tadqiqotlar kerak böladi.
