Asosiy ma’lumotlar

  • BMTga badallar majburiy va ixtiyoriy turlarga bo‘linadi; majburiy badallar YaMD, qarz yuki va aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromad bo‘yicha hisoblanadi
  • Oddiy byudjetdagi ulushning yuqori chegarasi 22 foiz, aynan shu miqdorda AQSh turibdi
  • Badal miqdori Bosh Assambleyadagi ovozlar soniga ta’sir qilmaydi: har bir davlat bitta ovozga ega

Davlatlarning BMT tizimiga to‘laydigan badallarini solishtirish

Kun.uz nashri Visual Capitalist infografikasiga havola qilib davlatlarning BMT tizimiga to‘laydigan badallari solishtirilgani haqida xabar berdi. Ma’lumotlar BMT tizimi tashkilotlari rahbarlar kengashining (CEB) hisobotlariga asoslangan. Yirik Yevropa donorlari bilan bir qatorda nisbatan kichik iqtisodiyotlar ham e’tiborni tortdi: Shvetsiya, Norvegiya va Niderlandiya ayrim ancha yirik iqtisodiyotga ega davlatlardan ko‘proq mablag‘ ajratgan.

Badallar qanday shakllantiriladi

BMT tinchlikparvarlik operatsiyalari, gumanitar yordam va boshqa dasturlarni davlatlar mablag‘lari hisobiga moliyalashtiradi; bu mablag‘lar ikki turga bo‘linadi: majburiy va ixtiyoriy badallar. Majburiy badallar mamlakatning to‘lov qobiliyatiga qarab hisoblanadi — ya’ni yaqal milliy daromadi (YaMD), qarz yuki va aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromad hisobga olinadi. BMTning oddiy byudjeti uchun bir davlat ulushining yuqori chegarasi 22 foiz etib belgilangan; nashr ma’lumotlariga ko‘ra, AQShning bu byudjetdagi ulushi aynan shu maksimal miqdorga teng. Shu bilan birga, Kun.uz ta’kidlaganidek, bu AQSh BMT tizimining barcha mablag‘larining 22 foizini to‘layapti degani emas.

Tinchlikparvarlik va ixtiyoriy dasturlar uchun alohida qoidalar

Tinchlikparvarlik operatsiyalarini moliyalashtirish uchun BMT Xavfsizlik Kengashining doimiy a’zolari uchun yuqoriroq stavkalar qo‘llanadigan alohida formula tatbiq etiladi. Nashr qayd etganidek, Amerika qonunchiligi odatda AQShning bu xarajatlardagi ulushini 25 foiz bilan cheklaydi. Ixtiyoriy badallarga bunday cheklovlar taalluqli emas: ular orqali davlatlar UNICEF, Jahon oziq-ovqat dasturi va boshqa tuzilmalarning muayyan tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlaydi hamda mablag‘larni o‘zlari tanlagan dasturlarga yo‘naltirishi mumkin.

Pul ovozga aylanmaydi

Mamlakatning moliyaviy hissasi BMT Bosh Assambleyasidagi ovozlar sonini o‘zgartirmaydi: tashkilotning har bir a’zosi badal miqdoridan qat’i nazar bitta ovozga ega. Xavfsizlik Kengashining besh doimiy a’zosi veto huquqiga — qarorlar qabul qilinishiga ta’sir qilishning alohida mexanizmiga ega. Shu bilan birga, muayyan dasturlarga yo‘naltiriladigan ixtiyoriy badallar qaysi gumanitar tashabbuslar va taraqqiyot loyihalari moliyalashtirilishiga ta’sir ko‘rsatadi.