Asosiy ma’lumotlar
- E5 mudofaa vazirlari (Fransiya, Germaniya, Italiya, Polsha, Buyuk Britaniya) Parijda uchrashib, Rossiyani Yevropa xavfsizligining asosiy tahdidi deb atashmoqda
- E5 mudofaa vazirlari (Fransiya, Germaniya, Italiya, Polsha, Buyuk Britaniya) Parijda Yevropa xavfsizligi uchun asosiy tahdid sifatida Rossiyani atash uchun yig‘ilmoqda
- Loyihada Ukrainani qo‘llab-quvvatlash va NATO doirasida Yevropaning «kattaroq mas’uliyat» olishi zarurati ta’kidlanmoqda
- Bayonnoma AQSh va Rossiyaning yangi sanksiyalardan voz kechish evaziga dizel yoqilg‘isi yetkazib berish to‘g‘risidagi bitimi fonida paydo bo‘ldi; bu bitim Kiyev va Yevropa rahbarlarining tanqidiga sabab bo‘lgan
- Bayonot AQSh va Rossiyaning yangi sanksiyalardan voz kechish evaziga dizel yetkazib berish bitimi fonida paydo bo‘ldi; bu bitim Kiyev va Yevropa rahbarlarining tanqidiga sabab bo‘lgan edi
Besh davlatning qo‘shma bayonnomasi
Yevropada harbiy xarajatlar bo‘yicha yetakchi besh davlat — Fransiya, Germaniya, Italiya, Polsha va Buyuk Britaniya (E5 formati) — qo‘shma bayonnoma tayyorlamoqda, unda Rossiya qit’a xavfsizligi uchun «eng keskin va uzoq muddatli tahdid» sifatida nomlanadi. Bloomberg News havola qilgan loyiha hujjatini The National nashri e’lon qildi. Bayonnoma dushanba kuni Parijda bo‘lib o‘tadigan uchrashuvdan so‘ng e’lon qilinishi rejalashtirilgan, uni Fransiya mudofaa vaziri Katrin Votren boshqaradi va unda qolgan to‘rt davlatning mudofaa idoralariga rahbarlik qiluvchilar ham qatnashadi. Qoralamadagi formulirovkalar e’lon qilinishidan oldin o‘zgarishi mumkinligi qayd etilgan.
Loyiha hujjatining mazmuni
Loyihada «Rossiyaning Ukrainaga qarshi davom etayotgan tajovuzkor urushi» hamda «ittifoqchilarning havo hududi buzilishlari, sabotaj harakatlari va bir nechta sohada gibrid hujumlar tobora ko‘payib borayotgani» alyansning birlik va yaxlitligiga putur yetkazmayotgani aytiladi. Vazirlar, shuningdek, Yevropa «o‘z xavfsizligi uchun kattaroq mas’uliyatni o‘z zimmasiga olishi kerak», deb bildirishga niyat qilmoqda. Shu bilan birga, AQSh «ajralmas ittifoqchi» bo‘lib qoladi, biroq bu mas’uliyat «NATO doirasidagi Yevropa ittifoqchilarining vakolatlari kengaytirilishidan boshlanishi lozim». Rahbarlar qurolli kuchlarni modernizatsiya qilish, NATOning jamoaviy mudofaasini mustahkamlash va Yevropa mudofaa qobiliyatini oshirishda kattaroq siyosiy va harbiy rol o‘z zimmasiga olishni rejalashtirmoqda. Loyihaga ko‘ra, YI tartibga solish va moliyaviy resurslari a’zo davlatlarning mudofaa maqsadlarini qo‘llab-quvvatlashi mumkin, shu bilan birga blok sa’y-harakatlari NATO ishini takrorlamasdan, uni to‘ldirishi va alyansdan tashqaridagi davlatlar uchun ham ochiq bo‘lishi kerak. Hujjatda alohida ta’kidlanishicha, Ukrainani qo‘llab-quvvatlashga «qat’iy sadoqat» saqlanadi, jumladan, Rossiyaning «soya floti»ga qarshi kurash va Yevropa havo hududining buzilishiga qarshi chora-tadbirlar: Ukrainaning o‘zini himoya qilish qobiliyati «jamoaviy yevroatlantik xavfsizlik uchun juda muhim».
Kontekst: gibrid hujumlar va Germaniyaning pozitsiyasi
Bayonnoma Rossiyanning Yevropadagi gibrid hujumlar kampaniyasi faollashuviga javob sifatida paydo bo‘ldi — manbalarga ko‘ra, so‘z taxminiy sabotaj, kiberhujumlar, o‘t qo‘yish, dronlarning hududga kirib kelishi hamda tanqidiy infratuzilma va mudofaa kompaniyalariga qarata qilingan tahdidlar haqida ketmoqda. Yevropa rasmiylari bu harakatlarni Moskvaning NATO imkoniyatlari chegarasini sinab ko‘rish, Ukrainaga ko‘rsatilayotgan yordamni beqarorlashtirish va alyans reaksiyasiga nisbatan noaniqlikdan foydalanishga urinishi sifatida baholamoqda. Germaniya kansleri Fridrix Mers o‘tgan hafta Rossiya tahdidi Ukrainadagi urush doirasidan tashqariga chiqqanligi haqida ogohlantirgan edi: uning so‘zlariga ko‘ra, Moskva Yevropa demokratiyalarini bosim, aralashuv va gibrid hujumlar orqali beqarorlashtirishga tobora ko‘proq intilmoqda. 19-oktyabr kuni Bloomberg Televisionga bergan intervyusida u Yevropa tahdidga jiddiyroq qarashi, mudofaasini mustahkamlashi va AQShga bog‘liqlikni kamaytirishi, ayni paytda Ukrainani qo‘llab-quvvatlashni davom ettirishi kerakligini aytdi. Votren idorasi xabar berishicha, Ukrainadan tashqari vazirlar Parijdagi uchrashuvda «Yaqin Sharqdagi xavfsizlik muammolari»ni ham muhokama qiladilar; bu esa Saudiya Arabistoni mudofaa vaziri shahzoda Xolid bin Salmonning Eronga tashrifi va Makkodagi kelishuv mamlakatlari vakillari bilan birga hududdagi inqirozlarni diplomatik yo‘l bilan hal qilishga ko‘maklashish jarayoni fonida kechmoqda.
Fon: AQSh va Rossiya o‘rtasidagi bitim
Yevropa rahbarlarining bu qadami AQSh prezidenti Donald Trampning Rossiya prezidenti Vladimir Putin bilan kelishuvidan so‘ng AQSh va Ukraina o‘rtasidagi taranglik keskinlashuvidan keyin qilingan: Vashington Moskvadan dizel yoqilg‘isi yetkazib berish evaziga yangi sanksiyalardan voz kechishga rozi bo‘ldi jahon bozoriga, energiya tashuvchilar narxining o‘sishini sekinlashtirish maqsadida. Bitim Trampga sodiq amerikalik siyosatchilar, shuningdek, Kiyev va Yevropa rahbarlari tomonidan qattiq tanqid qilindi. Keltirilgan faktlardan tahririyat xulosasi: E5 bayonoti Yevropa davlatlarining Rossiya bo‘yicha umumiy pozitsiyasini rasmiylashtirishga urinishni aynan transatlantik kun tartibi Tramp — Putin bitimi va Merzning AQShga bog‘liqlikni kamaytirishga chaqiriqlari bilan murakkablashgan paytda qayd etmoqda; amaliy natija sifatida loyihada e’lon qilinayotgan Yevropa mudofaa qobiliyatini mustahkamlash va Ukrainaga yordamni davom ettirish choralari bo‘lishi kerak. Bayonotning yakuniy matni va Parijdagi uchrashuv yakunlari bo‘yicha aniq qarorlar hozircha noma’lum.
