Asosiy ma’lumotlar
- Yarlung-Sangpodagi beshta GESdan iborat gidroenergetika kaskadi qurilishi 2025-yilning iyulida Tibet avtonom rayonining Ninchi tumanida boshlandi
- Sichuan-Tibet temir yo‘lining Yaan — Ninchi uchastkasi taxminan 1018 km bo‘lib, deyarli butunlay 69 tunneldan va 104 ko‘prikdan iborat
- Hindiston va Bangladesh Tibet gidroenergetika loyihasini daryo rejimiga mumkin bo‘lgan ta’siri tufayli kuzatib bormoqda
Keng ko‘lamli qurilish dasturi
Xitoy temir yo‘l tarmig‘i 165 ming kilometrdan oshdi, mamlakatda esa avtomobil yo‘llari, portlar, energetika va gidrotexnik inshootlarining keng tarmoqli tizimi faoliyat yuritadi. Kun.uz xabar berishicha, yangi qurilishlar mazkur tarmoqlarni kengaytirish, ularni bir-biri bilan bog‘lash va mavjud obyektlar sig‘imidagi yetishmovchilikni bartaraf etishga qaratilgan. Maqolada o‘n yirik loyiha sanab o‘tilgan, ulardan uchtasi batafsil yoritilgan.
Yarlung-Sangpodagi GESlar kaskadi
Birinchi loyiha — Yarlung-Sangpo daryosining quyi oqimidagi beshta kaskadli gidroelektr stansiyadan iborat gidroenergetika majmuasi. Uning qurilishi 2025-yilning iyulida Tibet avtonom rayonining Ninchi tumanida boshlangan. Loyihani ishlab chiqish va ekspluatatsiya qilish uchun China Yajiang Group kompaniyasi tashkil etilgan. Daryo Tibet yassitog‘ligini yorib o‘tadi va janubi-sharqda keskin pastga tushadi, quyi oqimida Brahmaputra nomi bilan davom etadi. Baland tog‘lar, katta balandlik farqlari va murakkab geologik sharoitlar qurilishni qiyinlashtiradi. Kun.uz ma’lumotiga ko‘ra, loyihani Hindiston va Bangladesh ham kuzatib bormoqda, chunki yuqori oqimdagi inshootlarning suv rejimi va ekologiyaga ta’siri daryo havzasi boshqa davlatlar uchun ham muhim.
Deyarli butunlay ko‘prik va tunnellardan iborat temir yo‘l
Ikkinchi loyiha — Sichuan-Tibet temir yo‘lining Yaan — Ninchi uchastkasi bo‘lib, uning uzunligi taxminan 1018 kilometr. Ulardan taxminan 841 kilometri 69 tunneldan, yana 112 kilometri esa 104 ko‘prikdan o‘tadi. Oddiy yer usti uchastkalarga atigi 64 kilometrga yaqin yo‘l to‘g‘ri keladi, ko‘prik va tunnellarning umumiy ulushi 93,7 foizga yetadi. Yo‘nalishda 24 stansiya qurilishi nazarda tutilgan; poyezdlarning loyihaviy tezligi relyefga qarab soatiga 120–200 kilometrni tashkil etadi. Baland tog‘li va chuqur o‘yilgan daryo vodiylarida ishchilar, texnika va materiallarni yetkazib berishning o‘zi murakkab vazifa bo‘lgani uchun asosiy liniyaga xizmat ko‘rsatuvchi avtomobil yo‘llari ham parallel ravishda yangilanmoqda.
Yanszi ostidagi tunnel va maqolaning cheklovlari
Uchinchi nomlangan loyiha — Yanszi daryosi ostidagi 11 kilometrli tunnel. Unga va qolgan yetti loyihaga oid batafsil ma’lumotlar Kun.uz maqolasining mavjud qismida keltirilmagan: matn shu tunnel haqidagi sarlavhada uzilib qolgan, shu sababli yetti loyihaning qolgan tafsilotlari noma’lum bo‘lib qolmoqda. Keltirilgan faktlardan tahririyat xulosasi: dastur geografik jihatdan murakkab hududlarda energetika va transportni bir vaqtda qamrab oladi, Tibet gidroenergetika loyihasi esa qurilish bosqichidayoq xalqaro o‘lchamga ega — Brahmaputraga bog‘liq bo‘lgan Hindiston va Bangladesh uning daryoga ta’sirini kuzatib bormoqda.
