Jazoir parlamenti o‘n yillar davomida ilk xorijiy harbiy operatsiyani — Nigerdagi operatsiyani ma’qulladi

Parlamentning ma’qullashi

Yakshanba kuni, 26-oktabrda Jazoir parlamenti navbatdan tashqari yopiq majlisida qo‘shni Nigerga qo‘shin yuborishni ma’qulladi. Euronews ma’lumotiga ko‘ra, yuqori palatada ovoz berishda qatnashgan 174 deputatdan 148 nafari ma’qulladi; quyi palata raqamlarni keltirmasdan «mutlaq ko‘pchilik» ovozi berilganini xabar qildi. Jazoir konstitutsiyasiga (91-modda) ko‘ra, qo‘shinni chet elga yuborish har bir palata deputatlarining uchdan ikki qismi ma’qullashini talab qiladi. Bu Jazoir armiyasining 1973-yilgi arab-isroil urushida Misrga yordamga qo‘shin yuborilganidan buyon ilk xorijiy joylashtirilishi. Kontingent soni va operatsiya boshlanish sanasi hozircha e’lon qilinmagan; rasmiylar vazifalar cheklangan bo‘lib, faqat Jazoir investitsiyalarini — avvalo davlat Sonatrach kompaniyasining neft loyihalarini himoya qilishga qaratilganini ta’kidlaydi.

Kontekst: diplomatik ziddiyatdan ittifoqqa

Bir yil oldin ham ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlar tarang edi: Jazoir Mali tomonidan o‘z havo hududiga kirib kelgan dronni urib tushirdi, shundan so‘ng Niger xunta blokining ittiqdochlari — Mali va Burkina-Faso bilan birga Jazoirdagi elchilarini qaytarib oldi. O‘shandan beri umumiy 960 km cho‘l chegarasiga ega qo‘shnilar jihodchilik zo‘ravonligi, chegaradan oshib o‘tadigan jinoyatchilik va kontrabandaga qarshi kurashda hamkorlikni chuqurlashtirishga kelishib oldi. Yaqinlashish avgustda Nigerdagi harbiy to‘ntarish urinishining oldi olinganidan keyin kuchaydi: Jazoir Niameyga to‘rtta harbiy vertolyot topshirdi, so‘ngra havo yoqilg‘i quyish samolyoti bilan to‘rtta Su-30 qiruvchi samolyotini yubordi. 3-oktabrda Jazoir prezidenti Abdelmajid Tebbun televideniye murojaatida nomi aytilmagan davlatlarni qo‘shnisiga qarshi fitna uyushtirishda ayblab, «Nigerni har qanday narxda himoya qilishga tayyor» ekanini bildirdi. Ovoz berishdan bir necha kun oldin, chorshanba kuni Niger mudofaa vaziri Salifu Modi Jazoirga keldi va u yerda Tebbun hamda armiya rahbari Said Chengrix bilan uchrashdi; jazoirlik xabarlarga ko‘ra, o‘sha paytda tafsilotlari to‘liq oshkor qilinmagan harbiy hamkorlik protokoli imzolangan.

Iqtisodiy manfaatlar

Qarorning asosiy motivi iqtisodiy manfaatlar bo‘lib, buni Tebbun ham yashirmaydi: u harbiy chora-tadbirlarni Niger bilan imzolangan neft va konchilik sohasidagi shartnomalar bilan bog‘ladi. Sonatrach Nigerga xalqaro «qizi» SIPEX orqali investitsiya kiritadi; bu kompaniya Jazoir chegarasidan taxminan 85 km uzoqlikda joylashgan Kafra neft konidagi loyihalarni boshqaradi. 13-avgustda kompaniya yangi quduq qazishni boshladi. Anadolu agentligi keltirgan baholarga ko‘ra, kon zaxiralari 2,5 mlrd barrel neftdan oshadi, bu esa uni Sonatrachning xorijdagi asosiy aktivlaridan biriga aylantiradi. Jazoir manfaatlari neft bilan cheklanmaydi: Niger — Niger va Jazoir orqali Yevropaga gaz yetkazishi kerak bo‘lgan 4 ming km dan ortiq transsahara gaz quvurining strategik koridori. Jazoir iyun oyida o‘z uchastkasida ishlarni boshladi va Niamey hamda unga qo‘shni hududlarni elektr energiyasi bilan ta’minlash uchun 40 MVt quvvatli elektr stansiyasini foydalanishga topshirdi.

Jazoir siyosatidagi kurs o‘zgarishi

Kuzatuvchilar bu qadamni nafaqat neft infratuzilmasini himoya qilish, balki mintaqaviy inqirozlarga Jazoir yondashuvidagi kengroq siljish sifatida baholamoqda: o‘n yillar davomida mamlakat diplomatiya va muloqotga tayanib, o‘z chegaralaridan tashqaridagi harbiy aralashuvga juda ehtiyotkorlik bilan qarab keldi. North Africa Risk Consulting tahlilchisi Jeff Porter hozirgi qaror kurs o‘zgarganini aks ettirishini qayd etdi: an’anaviy ta’sir vositalari bo‘lgan muloqot va xalqaro huquq jahon o‘zgarishlari fonida samarasizlikka yuz tutgani mamlakatni mahalliy darajada to‘g‘ridan-to‘g‘ri harbiy mavjudlikka undamoqda. Eslatib o‘tamiz, 2023-yilning iyulidan buyon Nigerni saylangan prezident Mohamed Bazumni ag‘darib tashlagan general Abdurahman Tiani boshchiligidagi harbiy xunta boshqaradi; Bazum o‘shandan beri qo‘l ostida saqlanmoqda. Mamlakat beqarorlik va qurolli hujumlarga duch kelishda davom etmoqda.