AQSH termoyadro startaplariga 260 million dollar ajratmoqda — lekin endi kapitaldagi ulush evaziga

Shartli grantlar: pul o‘rniga aktsiyalar

AQSH savdo vazirligi Helion va Commonwealth Fusion Systems (CFS) nomli ikkita termoyadro startapiga 2022-yil qabul qilingan va mamlakat ichida yarimo‘tkazgichlar ishlab chiqishni moliyalashtiruvchi CHIPS and Science Act qonuni doirasida jami 260 million dollar grant ajratdi. Mablag‘ termoyadro reaktorlarini quvvatlash va boshqarish uchun zamonaviy yarimo‘tkazgichlar yaratishga sarflanadi: Helion 175 million dollar, CFS esa 85 million dollar oldi, deb xabar beradi TechCrunch. Kelishuvlarning o‘ziga xos tomoni shundaki, ikkala kompaniya ham moliyaviy yordam evaziga hukumatga ovoz berish huquqiga ega bo‘lmagan aktsiyalar berishga rozi bo‘ldi — sintez sanoati uchun bu federal grantlarning ulushni suyultirish bilan birinchi marta berilishi.

Oldingi kiritilgan mablag‘lar fonida bu qanchalik muhim

Summalar sanoat standartlari bo‘yicha kichik: CFS taxminan 4 milliard dollar, Helion esa 3,2 milliard dollar majburiy kapital jalb qilgan. Biroq grantlar signal sifatida muhim: bir necha yillik qisqartirishlar va kam miqdordagi to‘lovlardan so‘ng AQSH hukumati sintez sohasini moliyalashtirishga qaytmoqda. Ilgari Bayden davrida joriy qilingan Energetika vazirligining Milestone Based Fusion Development Program dasturi ilk bir-ikki yil ichida 50 million dollardan kam mablag‘ to‘lagan. Xususiy investorlar o‘n yil ichida sohaga 14 milliard dollardan ortiq kiritgan, ammo Fusion Industry Association tarmoq uyushmasi o‘tgan yiliyoq federal hukumatdan bir martalik 10 milliard dollarlik kiritish so‘ragan edi, shundan 5,4 milliard dollari startaplarga mo‘ljallangan edi — Xitoyning davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan dasturlari bilan raqobat qilish maqsadida. TechCrunchning vaziyatdan xabardor manbasiga ko‘ra, lobbichilik kampaniyasida umuman grant evaziga aktsiya berish haqida gap bo‘lmagan; ustiga, pul uyushma so‘raganidek DOE tadqiqot byudjetidan emas, balki Savdo vazirligidan keldi.

Davlat ulushi bilan tuzilgan bitimlar qatoridagi pretsedent

Helion va CFS aktsiya bilan to‘lagan birinchi kompaniyalar emas. O‘tgan yili tanqidiy ahamiyatga ega minerallar yetkazib beruvchi MP Materials hukumatga 15 foiz ulush bergan edi — buning evaziga 400 million dollarlik investitsiya, 150 million dollarlik kredit, ofteyk shartnomalari va foydani bo‘lishish oldi; USA Rare Earth esa 277 million dollarlik grant va 1,3 milliard dollarlik kredit uchun 10 foiz ulushdan voz kechdi. Tramp ma’muriyati, shuningdek, Intelga allaqachon ajratilgan 8,9 milliard dollarni kompaniyaning taxminan 10 foizlik ulushiga aylantirdi. AQSHdan tashqarida nemis Proxima Fusion kompaniyasi Germaniya hukumati va Yevropa Ittifoqi SPRIND hamda Deutsche Climate Tech Fonds jamg‘armalari orqali uning kapitalida ishtirok etishini tasdiqladi. Shu bilan birga, boshqa amerikalik termoyadro startaplari — Thea Energy, Avalanche Energy, Pacific Fusion va Inertia Enterprises — TechCrunchga davlatga ulush bermaganliklarini ma’lum qildi.

Bu soha uchun nimani o‘zgartiradi

CFSdagi hukumat ulushining hajmi noma’lum: kompaniya oxirgi bahosini oshkor qilmagan, Helion esa aktsiyalar Series G raundi bo‘yicha 15,5 milliard dollarlik bahoda berilayotganini, bu taxminan 1 foiz ekaniniko‘rsatdi. Ikkala kompaniya ham bitim tuzilmasini ochiq ma’qulladi: Helion raisi (CEO) Devid Kyorlti uni kompaniya va soliq to‘lovchilari manfaatlarini muvofiqlashtiruvchi deb atadi, CFS vakili esa ulush soliq to‘lovchiga tijoriy muvaffaqiyatda ishtirok etish imkonini beradi, dedi. TechCrunchning tahririy tahlili ochiq savollarga e’tibor qaratadi: endi venchur investorlar davlat ulushi keltiradigan suyultirishni ham hisobga olishi kerak, «pay-to-play» raundlaridagi yoki kompaniya yopilishidagi ustuvorliklar esa noaniq qolmoqda. Hozircha grant evaziga ulushga faqat bir nechta startap rozi bo‘ldi, ammo nashr ta’kidlaganidek, bu o‘z va’dalarini bajarish uchun yana milliardlab dollar kerak bo‘lgan butun sanoat uchun yo‘nalish belgilashi mumkin.