Apuliya zaytun bog‘lariga tozalangan oqava suv bilan sug‘orish: qurg‘oqchilikka qarshi ECO FLOW sinov loyihasi

Gallipoli toza suv inshooti yonidagi tajriba

Janubiy Yevropa qishloq xo‘jaligi suv yetishmasligidan qiynalmoqda va Adriatika havzasida, Euronews ta’biri bilan aytganda, «har bir tomchi sanaladi». Italiyaning Apuliya viloyatida namlik yetishmasligini iqlim o‘zgarishi yanada kuchaytirdi, Xylella fastidiosa bakteriyasi esa zaytun bog‘larining katta qismini yo‘q qildi. Bunga javoban Gretsiya va Italiya mutaxassislari birlashgan ECO FLOW loyihasi ishga tushirildi: u aks holda dengizga tashlanadigan Gallipoli shahrining tozalangan oqava suvlaridan sug‘orishda foydalanishni taklif qilmoqda.

Uch xil sug‘orish usuli va «yangi ifloslantiruvchilar»ga alohida e’tibor

Tajriba maydoni Gallipoli toza suv inshooti yonida joylashgan. Bu yerda bakteriyaga chidamli zaytun daraxtlarining uch qatori ekilgan bo‘lib, uch xil sug‘orish usuli qo‘llaniladi: an’anaviy — quduq suvi bilan, toza suv inshootidan chiqqan suv bilan va ifloslantiruvchi moddalar miqdorini kamaytirish uchun qo‘shimcha ishlov berilgan suv bilan. Sug‘orish va o‘rmon xo‘jaligi bo‘yicha mintaqaviy agentlik (ARIF) xodimi Rokko Protopapa tushuntirishicha, maqsad — «quduq suvi bilan sug‘orilayotgan daraxtlarni tozalangan suv oladigan daraxtlar va vodorod peroksid bilan qo‘shimcha ishlov berilgan suv bilan sug‘oriladigan daraxtlar bilan solishtirish» hamda ular qancha meva berishini aniqlashdir. Tadqiqotchilar alohida e’tiborni shunday deb ataladigan yangi ifloslantiruvchilarga qaratmoqda — bu inson faoliyati, avvalo sanoat jarayonlari natijasida hosil bo‘ladigan va shahar oqava suvlari hamda tibbiyot muassasalari chiqindilarida uchraydigan kimyoviy, material yoki biologik kelib chiqishli moddalardir.

Qo‘shimcha tozalash texnologiyasi

Loyiha uchun suv Gallipoli stansiyasida standart tozalashdan tashqari, boshqa bir Yevropa loyihasi — RE-WATER doirasida ishlab chiqilgan ixcham qurilma bo‘yicha patentlangan texnologiya asosida qo‘shimcha tozalanadi. Acquedotto Pugliese kompaniyasida loyiha texnik muvofiqlashtiruvi uchun mas’ul Fabritsio Del’Anna izohlashicha, usul vodorod peroksidi va ultrabinafsha nurlanishining birgalikda qo‘llanilishiga asoslangan: bu kombinatsiya «ifloslantiruvchi moddalarni parchalay oladigan juda yuqori reaksiyaga kirishuvchan molekulani» hosil qiladi. Bozorda kerakli uskunalar, uning so‘zlariga ko‘ra, mavjud emas edi. Reaktor peroksid ta’sirini buzadigan harorat tebranishlaridan saqlanish uchun issiqlik izolyatsiyasiga ega, tadqiqotchilar esa suv aylanib turganda reaksiyaga kirishuvchan molekulalar soni ortishini aniqlab, qurilmaga resirkulyatsiya tizimini qo‘shdilar. «Bunday texnologiyalar boshqa mamlakatlarda allaqachon mavjud edi, ammo bizning qurilmamizning haqiqiy o‘ziga xosligi resirkulyatsiya tizimidadir», — dedi Del’Anna.

Byudjet, vazifalar taqsimoti va ochiq savollar

ECO FLOW byudjeti bir yarim million yevrodan oshadi: 75 foizi YI yaqinlashtirish siyosati doirasida moliyalashtiriladi, qolgan 25 foizi Gretsiya va Italiya mablag‘lari hisobidan. Gretsiya oqava suvlarni samaraliroq tozalash va filtrlash uchun fizik membrana ustida ishladi, Italiya esa kimyoviy usul ustida; mutaxassislarning ta’kidlashicha, bu yechimlar bir-birini to‘ldiradi. Acquedotto Pugliese kompaniyasiga texnik va ilmiy yordamni Bari politexnika universiteti laboratoriyasi ko‘rsatmoqda. Professor Danilo Spaziano monitoring endigina boshlanganini ma’lum qildi: suv, o‘simliklarning rivojlanishi, tuproq xususiyatlari va unda moddalarning to‘planishi o‘rganilmoqda. «Oldimizda turgan asosiy savollardan biri — tuproqda to‘planishi mumkin bo‘lgan tuzlar miqdori. Shuningdek, zaytunlarda to‘planishi ehtimol bo‘lgan mikroifloslantiruvchilar yoki yangi ifloslantiruvchi moddalarning mavjudligini ham tekshiramiz», — dedi u. Loyiha ikki yilga mo‘ljallangan, ya’ni xavfsizlik va samaradorlik haqidagi xulosalar hozircha chiqarilmagan.

Dehqonlarning birinchi kuzatishlari

Ilmiy sohadan tashqari, usulni allaqachon Francesca Stajano fermer xo‘jaligi qo‘llamoqda, u har yili 60 tonnadan ortiq zaytun yetishtiradi. Xo‘jalik egasi Antonio Astuto ekinlarning bir qismini o‘z quduq suvi bilan sug‘oradi, yoshroq bog‘ni esa Gallipoli tozalash inshootlarida tozalangan suv bilan sug‘oradi. «To‘rt yoshli daraxtlar allaqachon hosil bera boshlashini kutmagan edik. Shuning uchun o‘simliklar tezroq o‘sayotganini ko‘rganimizdan juda xursand bo‘ldik, ehtimol bu ishlatilayotgan suv sifati tufaylidir», — deb Euronews uning so‘zlarini keltirdi. Xo‘jalikda «kam suv sarfi bilan yaxshi natijalarga erishish» uchun tomchilab sug‘orish qo‘llaniladi. Eslatib o‘tamiz, bu o‘sish tezligi haqidagi kuzatish fermerning o‘z xulosasi bo‘lib, hozirgina boshlangan ilmiy monitoring natijasi emas.

Galereyani ko‘rish: 4 foto