Lula Braziliyada saylovlarda g‘alaba qozondi: Bolsonaru natijani tan olmayapti, bozorlar qulayapti

Lulaning g‘alabasi va Bolsonaruning natijani tan olmasligi

Braziliya prezidenti Luiz Inasiu Lula da Silva to‘rtinchi muddatga qayta saylandi. AFP ma’lumotlariga ko‘ra, u raqibi Flaviu Bolsonaruni taxminan 4,4 million ovoz bilan ortda qoldirib, jami 64,2 milliondan ortiq ovoz to‘pladi — bu Braziliyada shu vaqtgacha hisoblangan eng yuqori ko‘rsatkich. G‘alaba birinchi turdagi mag‘lubiyatdan keyingi qaytish bo‘ldi: Lula kampaniyasi «Bolsonaruni hech qachon» shiori ostida faollashdi, ikkinchi turdagi saylovchilar faolligi 21 foizdan 19 foizga o‘zgardi, buzilgan va bo‘sh byulletenlar ulushi kamaydi. «Bu g‘alabani demokratiya himoyasida ko‘tarilgan itoatsiz yoshlarga burchim deb bilaman», — dedi Lula San-Pauluda tarafdorlariga.

Natijalarga e’tiroz

Flaviu Bolsonaru, sobiq prezident Jair Bolsonaruning o‘g‘li va senator, mag‘lubiyatni tan olishdan bosh tortib, saylovlarni bekor qilishni talab qildi. Bunga sabab bo‘lgan holat — transport muammolari tufayli Lula so‘rovi bilan bir qancha shaharlarda ovoz berishning ikki soatga uzaytirilishi edi; Bolsonaruning o‘zi ham ba’zi hududlarda kuchli yomg‘irlar sabab uzaytirishni so‘ragan edi, biroq bu qarorni «qabul qilib bo‘lmaydigan» va «iflos hiyla» deb atadi. Bolsonaru tomonidan Oliy sudga tayinlangan Saylov sudi raisi Kassiu Nunis Markesh saylovlarni «muvaffaqiyatli» deb atadi va ovoz berishni uzaytirish «o‘zgarishlarga olib kelmagani», garchi qiyinchiliklar yuzaga kelganini aytdi. AQShda yashovchi Flaviuning ukasi Eduardu Bolsonaru ijtimoiy tarmoqlarda ovoz berish «soxtalashtirilganini» da’vo qilib, «xalqaro bosim»ga chaqirdi. AFP eslatib o‘tishicha, natijani tan olmaslik Jair Bolsonaruning yo‘lini takrorlaydi — u 2022-yilgi saylovlarda Lulaga mag‘lub bo‘lganini umuman tan olmagan edi; o‘sha paytda taranglik uning tarafdorlarining inauguratsiyadan bir hafta o‘tib hukumat binolariga hujum qilishiga olib kelgan edi. Jair Bolsonaru davlat to‘ntarishiga urinish uchun uy qamog‘ida 27 yillik muddatni o‘tayotgan edi.

Dunyo va bozorlar reaksiyasi

Lulani Yevropa davlatlari, Rossiya, Xitoy, Hindiston, Janubiy Afrika va boshqa mamlakatlar, jumladan Trampga yaqin bo‘lgan Lotin Amerikasidagi bir qancha o‘ng hukumatlar tabriklaydi. Bolsonaruni qo‘llab-quvvatlagan kolumbiyalik siyosatchi Abelardo de la Esprielya shunday dedi: «Xalq saylov qutisi orqali gapirganda, uning irodasi hurmat qilinishi kerak, chunki u muqaddasdir». Bolsonaru oilasining ittifoqchisi Donald Tramp hozircha natijalarga izoh bermagan. Bozorlar keskin javob berdi: AFP ma’lumotlariga ko‘ra, Braziliya indekslari deyarli 17 foizga tushdi, dollar realga nisbatan keskin qimmatlashdi — investorlar davlat qarzi o‘sib borayotgan sharoitda ko‘proq ijtimoiy xarajatlar va’da qilgan chap qanot siyosatchining qayta saylanishiga shunday munosabat bildirdi.

Natija ortida nima bor

Xalqaro munosabatlar professori, Fundasu Getuliu Vargas vakili Olivye Styunkel AFPga katta farq saylovchilarni saylovlarda soxtalik borligiga ishontirishni qiyinlashtirishini ta’kidladi. Uning baholashicha, birinchi turda Bolsonaruning dastlabki g‘alabasi uning kampaniyasi uchun «zahar» bo‘ldi: yordamchilar muhim lavozimlarni ommaviy ravishda bo‘lishdi, nomzodning o‘zi esa haddan tashqari ishonchli ko‘rindi — u hatto xavfsizlik bo‘yicha hamkorlik muhokamasi va inauguratsiyaga taklif qilish maqsadida de la Esprielya bilan videoqo‘ng‘iroq o‘tkazgan edi. Siyosiy tahlilchi Tomas Trauman natijani «Bolsonaruning qaytishidan qo‘rqish g‘alabasi» sifatida xarakterladi; bu kampaniya ikkala tomondan haqoratlar, janjallar va qo‘rqitish bilan o‘tgan edi. Alohida AFP xabar berishicha, Braziliya politsiyasi Flaviu Bolsonaruga qarshi, otasi haqidagi «Qora ot» biografik filmi moliyalashtirilishi bo‘yicha korrupsiya ishini tekshirmoqda.