Isroil banki: kriptovalyutalar sanktsiyalarni chetlab o‘tishga yordam bermaydi — Netanyahu taklifiga javob

Markaziy bank sanktsiyalar rejimi holati uchun kriptovalyuta rejasini rad etdi

Isroil banki shanba kuni bayonot berib, kriptovalyutalardan mumkin bo‘lgan iqtisodiy sanktsiyalarni chetlab o‘tish uchun foydalanish mumkin emasligini aytdi, deb xabar berdi Anadolu agentligi davlat televideniyesiga tayanib. Markaziy bankning bu javobi bosh vazir Binyamin Netanyahuning juma kuni Isroil biznes kanaliga bergan intervyusidan so‘ng keldi: u mumkin bo‘lgan iqtisodiy va bank sanktsiyalari holatlari uchun rejalar doirasida kriptovalyutalardan foydalanishni taklif qilgan edi. Televideniye ma’lumotlariga ko‘ra, bank kriptovalyutalar «sanktsiyalarni chetlab o‘tish yo‘li sifatida foydalanish mumkin emasligini» ta’kidladi.

Markaziy bankning pozitsiyasi va bosh vazirning so‘zlari

Anadolu xabariga ko‘ra, bankda «Isroil iqtisodiyoti uchun to‘g‘ri yechim — asosiy savdo hamkorlari bilan iqtisodiy munosabatlarni saqlab qolish va sanktsiyalarning oldini olish hamda ularning iqtisodiyotga salbiy ta’siriga e’tibor qaratish» deb bayonot berilgan. Markaziy bank, shuningdek, bu masala siyosiy rahbariyat mas’uliyatiga tegishli ekanini ta’kidlab, sanktsiyalarning oldini olish va ularning oqibatlarini cheklash uchun kuch sarflashga chaqirdi.

Netanyahu nima dedi

Netanyahu mumkin bo‘lgan iqtisodiy va bank sanktsiyalaridan xavotir bildirdi. Uning tushuntirishicha, uning topshirig‘i bilan tayyorlangan favqulodda holat rejalaridan biri kriptovalyutalardan foydalanishni nazarda tutgan. Bosh vazir, shuningdek, Amerika yordami to‘xtatilishi va Vashingtonning Isroilga munosabati o‘zgarishi mumkinligi haqida ogohlantirdi prezident Donald Tramp lavozimini tark etgach.

Muxolifat tanqidi

Muxolifat rahbari Yair Lapid bosh vazirning bayonotlarini tanqid qildi: «Netanyahuning bayonoti ahmoqona, lekin bu rost: agar uning hukumati yana saylansa, harbiy yordam to‘xtaydi va Isroilga qattiq iqtisodiy sanktsiyalar qo‘yiladi». Bosh vazir devoni sobiq rahbari, muxolifatdagi «Yashar» partiyasi asoschilaridan biri Yoav Horowitz davlat televideniyesiga bergan intervyusida iqtisodiy oqibatlar haqida ogohlantirib, Netanyahuning so‘zlariga munosabat yakshanba va dushanba kunlari yaqqol ko‘rinib qolishini aytdi. «Tashkilotlar o‘z pullarini shu yerdan qanday chiqarib yuborishini ko‘ramiz», — dedi u va bosh vazir sanktsiyalarning oldini olish yo‘llarini tushuntirish o‘rniga, ular allaqachon qo‘yilganda nima qilish kerakligi haqida gapirayotganini qo‘shimcha qildi. Horowitz, shuningdek, shunday dedi: «Netanyahu, Ben-Gvir va Smotrich — sanktsiyalarning o‘zi», — deb milliy xavfsizlik vaziri Itamar Ben-Gvir va moliya vaziri Bezalel Smotrichni nazarda tutdi hamda Netanyahuning so‘zlari odamlarni Isroilda yashashdan, biznes ochishdan, bank hisob raqamlari ochishdan va investitsiya kiritishdan qaytarishi mumkinligi haqida ogohlantirdi.

Saylovlar va Yevropa choralari konteksti

Bayonotlar almashinuvi seshanba kuni bo‘lib o‘tadigan Knesset saylovlaridan uch kun oldin, Netanyahu siyosatining mumkin bo‘lgan iqtisodiy oqibatlari hamda Isroilning savdo-moliya munosabatlari haqidagi munozaralar kuchayib borayotgan bir paytda yuz berdi. Anadolu qayd etishicha, G‘azo sektoridagi urush va okkupatsiya qilingan G‘arbiy Sohil bo‘ylab aholi punktlari qurilishi davomida Isroilga qarshi choralarni qo‘llashga chaqiruvlar Yevropada kuchaydi, biroq YI davlatlari bunday choralarning qamrovini baholashda bir xil fikrda emas. 2025-yil sentyabrida Yevropa Komissiyasi ikki tomonlama hamkorlik shartnomasi bo‘yicha Isroilning savdo imtiyozlarining bir qismini to‘xtatib turishni, shuningdek, ekstremistik isroillik vazirlarga qarshi sanktsiyalarni taklif qildi hamda fuqarolik jamiyati va Yad Vashem markaziga ko‘makdan tashqari YI ning ikki tomonlama yordamini muzlatib qo‘yishni taklif etdi. 2026-yil mayida esa YI tashqi ishlar vazirlari isroillik posbonlar va posbonlik faoliyatini qo‘llab-quvvatlovchi tashkilotlarga qarshi sanktsiyalarni kelishib oldi, kengroq iqtisodiy choralar bo‘yicha esa kelishmovchilik saqlanib qoldi.

Bu nima uchun muhim

Markaziy bankning bu bayonoti — regulyatorning mamlakat iqtisodiy xavfsizligi masalasida bosh vazirdan ochiqcha farq qiladigan kamdan-kam holat bo‘lib, u Knesset saylovi oldidan, bevosita o‘sha paytda e’lon qilindi. Isroil biznesi va fuqarolari uchun bahsning amaliy mazmuni aniq: Xorovitz aytganidek, bunday bayonotlar allaqachon investorlar va omonatchilarni mablag‘larni chet elga chiqarishga undashi mumkin. Ayni paytda tasdiqlangan faktlar shuni ko‘rsatadiki, YI chora-tadbirlarining bir qismi — posyolkalar va tashkilotlarga qarshi sanksiyalar — allaqachon 2026-yilning mayida kelishib olingan, bu esa sanksiyalar mavzusini gipoteza emas, balki joriy kun tartibining bir qismiga aylantiradi.