Siyosatshunoslardan Marko Rubioning Samarqandga tashrifi haqida: AQSh geosiyosiy tanlov shartisiz hamkorlik taklif qilmoqda

Rubioning Samarqandga tashrifi va C5+1 formati tarixi

AQSh davlat kotibi Marko Rubio Samarqandga tashrif buyurdi; siyosatshunoslarga ko‘ra, bu tashrif C5+1 formatidagi muloqot bilan bog‘liq. Siyosatshunos Shuhrat Rasulov eslatib o‘tishicha, bu formatdagi ilk uchrashuv 2015-yil 1-noyabrda Samarqandda bo‘lib o‘tgan. Uning fikricha, AQSh Markaziy Osiyo davlatlariga bu formatni ikki asosiy sababga ko‘ra taklif qilgan: mintaqa Rossiya va Xitoy o‘rtasida joylashgani uchun Vashington uchun strategik ahamiyatga ega, shuningdek, Tramp ma’muriyati lavozimga kelganida ilgari surilgan Monro doktrinasining yangilangan talqiniga qaramay, butun dunyoda geosiyosiy ta’sirni saqlab qolishga intiladi. Rasulovning qayd etishicha, ilk uchrashuvlardan so‘ng C5+1 muntazam muloqot mexanizmiga aylandi, biroq uchrashuvlar har yili o‘tkazilmagan: 2015-yildan keyin muloqot 2016-yilda davom etgan, so‘ngra 2020, 2021 va 2022-yillarda bo‘lib o‘tgan, undan keyin yana tanaffus bo‘lgan. 2025-yilning fevralida Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlari AQShga taklif qilingan, 2026-yilda esa mintaqa davlatlari bilan yangi uchrashuv rejalashtirilgan.

Geosiyosiy motivlar va shartsiz taklif

Siyosatshunos Farhod Karimov AQSh Xitoy bilan nafaqat Janubi-Sharqiy Osiyoda, balki boshqa mintaqalarda ham raqobat qilayotganini qayd etdi. Yevrosiyoda bu raqobatga Amerika Qo‘shma Shtatlarining geografik o‘rni to‘sqinlik qiladi: mamlakat mintaqadan uzoqda joylashgan, uning bevosita ta’sir imkoniyatlari cheklangan. Shu sababli, uning so‘zlariga ko‘ra, Vashington uchun mintaqa davlatlarining mustaqilligini mustahkamlash va ularning Rossiya, Xitoy va boshqa yirik davlatlardan nisbatan mustaqil siyosat yuritish imkoniyatlarini kengaytirish muhim. Bunday yondashuv, Karimov ta’kidlaganidek, bir tomondan mintaqa davlatlari manfaatlariga mos keladi, ikkinchi tomondan AQShning geosiyosiy maqsadlariga xizmat qiladi. U jahondagi davom etayotgan inqirozlar fonida Rubioning Markaziy Osiyoga tashrifi Vashington mintaqa bilan munosabatlarga jiddiy ahamiyat berayotganini ko‘rsatishini ta’kidlagan. Karimov, shuningdek, amerika matbuotida qayd etilgan bir jihatga e’tibor qaratdi: Vashington Markaziy Osiyo davlatlariga geosiyosiy tanlov shartini qo‘ymasdan hamkorlik taklif qilmoqda, — bunday bo‘lsa-da, mintaqa davlatlari yirik davlatlar bilan munosabatlar qurishda ko‘pincha tanlov qilish zarurati bilan duch keladi, bundan ilgari O‘zbekiston rahbari ham ochiq gapirgan edi. Rasulov qo‘shimcha qilishicha, Rubioning tashrifi va C5+1 formatidagi muloqot aynan AQShning geosiyosiy va iqtisodiy manfaatlari bilan bog‘liq; iqtisodiy jihatlar esa, uning so‘zlariga ko‘ra, batafsilroq uning hamkasblari tomonidan yoritilishi kerak edi.

Voqeaning ahamiyati

O‘zbekiston va butun mintaqa uchun AQSh davlat kotibining tashrifi C5+1 formati tarixida qayd etilgan tanaffuslardan keyin Vashington bilan muloqotning faol bosqichi qayta tiklanishini anglatadi. Amaliy jihatdan bu 2026-yildagi muntazam yuqori darajadagi aloqalarning davomi bo‘lib, bu safar amerika diplomatiyasi rahbari shaxsan qatnashadi. Shu bilan birga, siyosatshunoslarning qayd etishicha, yirik davlatlar o‘rtasida tanlov qilish shartisiz hamkorlik taklifi mintaqa davlatlari uchun, O‘zbekiston rahbari aytganidek, muntazam duch kelinadigan dilemmaning keskinligini kamaytiradi; uchrashuvning yakuniy natijalari va iqtisodiy tafsilotlar nashrda ochiqlanmagan.