Asosiy ma’lumotlar
- Samarqand deklaratsiyasi qabul qilindi: 412 mln bola oğir qaşşoqlikda yaşamoqda, xizmatlar örtasida yanada yaqin muvofiqlaştiriş talab etiladi.
- UNICEF: 2030-yilga yölda BTRning bolalarga oid kuzatilayotgan körsatkiçlarining uçdan ikki qismi jadvaldan orqada.
- VOZ: har yili taxminan 400 000 bolada saraton rivojlanadi; omon qoliş — boy davlatlarda 80% dan ortiq, köplab past va örta daromadli davlatlarda 30% dan kam; maqsad — 2030-yilga qadar kamida 60%.
Samarqand sammiti bolalarni qöllab-quvvatlaş töğrisidagi deklaratsiyani qabul qildi
Özbekistonda bölib ötgan global sammit soğliqni saqlaş, ta’lim va bolalarni himoya qilişga kattaroq investitsiyalar, şuningdek, köpinça bir-biridan alohida işlaydigan xizmatlar örtasida yanada yaqin muvofiqlaştirişga çaqiruvçi Samarqand deklaratsiyasining qabul qilinişi bilan yakunlandi. Forumda e’lon qilingan ma’lumotlarga köra, 412 million bola oğir qaşşoqlikda yaşamoqda. Ikki kunlik uçraşuvda 100 dan ortiq davlat vakillari qatnaşdi. Deklaratsiya ijtimoiy himoya tizimlarini mustahkamlaşga, milliy darajada belgilanadigan maqsadlarga hamda bolalarga körsatiladigan xizmatlar sifati va samaradorligi haqida muntazam hisobot berişga çaqiradi. UNICEF bahosiga köra, taşkilot kuzatib borayotgan BMT Barqaror rivojlaniş maqsadlarining bolalarga oid körsatkiçlarining uçdan ikki qismi jadvaldan orqada qolmoqda, bu 2030-yilgi maqsadlarga erişiş böyiça xavotirlarni keltirib çiqaradi.
Xizmatlarga kirişning özi yetarli emas
Sammit iştirokçilari asosiy xizmatlarga kiriş imkonini beriş bolalar zarur yordamni olişi kafolat bermasligini qayd etdi. UNICEFning mintaqaviy direktori Eduar Begbeder Euronews’ga bergan izohida sektorlar böyiça emas, özaro töldiruvçi tarzda investitsiya kiritişni, şuningdek, faqat infratuzilmaga emas, ijtimoiy işçilar va tibbiyot xodimlariga ham sarmoya kiritişga çaqirdi. Bolalar saratoniga qarşi kuraşdagi hissasi uçun VOZ Boş direktorining 2026-yil mukofotiga sazovor bölgan Özbekiston birinçi xonimi Ziroat Mirziyoyeva tibbiy, ijtimoiy va psixologik yordamni integratsiya qilişga, ota-onalar turli idoralarga murojaat qilişiga töğri kelmasligiga çaqirdi. Turkiya birinçi xonimi Emine Erdögan an’anaviy körsatkiçlar bolalarning haqiqiy tajribasini aks ettirişidan şubhalanib, maktabga boriş har doim ham sifatli ta’limni, oçlik yöqligi töliq ovqatlanişni, zöravonlik yöqligi esa mehr va hurmatni anglatmasligini ta’kidladi. Save the Çildren International’ning bolalarni himoya qiliş yönalişi rahbari Rebekka Smit bolalar uyda, qarama-qarşilik zonalarida va tobora köproq internetda zöravonlikka duç kelişini qayd etib, stigmatizatsiyasiz yordam söraş imkoniyatining muhimligini ta’kidladi.
Özbekiston tajribasi va Imkon markazi
Özbekiston sammitda xizmatlarni integratsiya qilişga qaratilgan öz yondaşuvini taqdim etdi. Prezident Şavkat Mirziyoyev bolalar farovonligini kelajakdagi iqtisodiy hissasi bilan emas, bugungi hayot sifati bilan ölçaş kerakligini bildirdi. U keltirgan ma’lumotlarga köra, maktabgaça ta’lim bilan qamrov 27,7% dan 78% gaça oşgan, inklyuziv maktablar soni esa ikki yilda beş barobar ortgan. Tadbirda qatnaşgan Livanning birinçi xonimi Nehmat Aun Euronews’ga davlatlar bir-birining tajribasini özlaştirişi kerakligini aytdi. Mehmonlar, şuningdek, Samarqandda nogironligi bolalar uçun maktabgaça ta’limni tibbiy, psixologik va pedagogik yordam bilan birlaştiruvçi Imkon reabilitatsiya markazining oçiliş marosimida iştirok etdi: markaz 150 bolaga möljallangan bölib, uç yoşdan 18 yoşgaça bölgan yiliga oyiga 100 bolaga ambulator reabilitatsiya körsatişi mumkin.
Bolalar saratoni — global tengsizlikning aksi
Samarqandda ötkazilgan parallel xalqaro kongress erta diagnostika, ixtisoslaştirilgan davolaş va hayot uçun muhim dori-darmonlarga kirişdagi tengsizlikni muhokama qildi. VOZ ma’lumotlariga köra, har yili taxminan 400 000 bola va ösmirda saraton rivojlanadi; yuqori daromadli davlatlarda 80% dan ortiği davolanadi, köplab past va örta daromadli davlatlarda esa 30% dan kam. St. Jude Çildren’s Researç Hospital ijrociy vitse-prezidenti Karlos Rodriges-Galindo keçikkan yoki ötkazib yuborilgan diagnostikani asosiy tösiqlardan biri deb atadi va yagona yöl — kompleks çora-tadbirlar paketi: erta diagnostika, ixtisoslaştirilgan yordam, dori-darmonlarga işonçli kiriş va oilalarga uzluksiz yordam e’lon qildi. VOZ 2030-yilga qadar saraton bilan oğrigan bolalarning omon qoliş darajasini kamida 60% ga yetkaziş maqsadini qöygan. Kongressda oğir va hayotga xavf soladigan kasalliklarga çalingan bolalarni qöllab-quvvatlaş böyiça Global tarmoq taşkil etilgani e’lon qilindi; u davlat va hukumat rahbarlarining rafiqalari hamda birinçi xonimlarni birlaştiradi va uning ikki yil davomida Özbekiston birinçi xonimi boşqaradi, u bolalarning zarur dori-darmonlarga kirişini yaxşilaş böyiça xalqaro mexanizmni ham taklif qildi. «Bolakay nigohi bilan dunyo» körgazmasi soğliqni saqlaş, ta’lim, ijtimoiy himoya va oilalarni qöllab-quvvatlaşni boğlovçi taşabbuslarni taqdim etdi.
