Konkursiya qo‘mitasi ulgurji xaridlarda dorilarni majburiy sotish bo‘yicha shikoyatlarni o‘rganmoqda

Qo‘mita dorilarni majburiy sotish bo‘yicha shikoyatlarni tekshirmoqda

O‘zbekiston Respublikasi Konkursiya rivojlantirish va iste’molchilar huquqlarini himoya qilish qo‘mitasi shikoyatlarni o‘rganmoqda, ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan: ayrim importchilar va ulgurji distribyutorlar dorixonalarga talab qilinadigan dorilarni sotishda boshqa, buyurtma qilinmagan preparatlarni majburiy xarid qilish shartini qo‘yayotgani haqida. Bu haqda idora matbuot xizmati xabar berdi. Qo‘mita ma’lumotlariga ko‘ra, bunday amaliyot kichik biznes subyektlarining iqtisodiy manfaatlariga zarar yetkazishi, ularning faoliyatini cheklashi va farmatsevtika bozorida raqobat muhitiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shu munosabat bilan dorilarni ulgurji sotishdagi raqobatga qarshi shartlar o‘rganila boshlandi.

Bozor kontsentratsiyasi va dorixona tarmog‘ining tuzilishi

Qo‘mita ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning dastlabki to‘qqiz oyida O‘zbekistonga 305 korxona dori import qilgan, bunda umumiy import hajmining 47,2 foizi besh kompaniyaga to‘g‘ri kelgan. 2026-yil 1-oktyabr holatiga ko‘ra mamlakatda 14 598 dorixona mavjud: 449 tasi ulgurji, 14 149 tasi chakana, ulardan 7 940 tasi asosiy, 6 209 tasi filial. Kun.uz ma’lumotlariga ko‘ra, tahlil bozorning kontsentratsiyasi o‘sayotganini ko‘rsatadi: 2023-yilga nisbatan asosiy chakana dorixonalar soni 8 584 dan 7 940 gacha kamaydi (taxminan 8 foizga), filiallar soni esa 4 639 dan 6 209 ga ko‘paydi (33,8 foizga); ulgurji dorixonalar soni 521 dan 449 gacha qisqardi.

Huquqiy asos va mumkin bo‘lgan sanksiyalar

«Konkursiya to‘g‘risida»gi qonunga ko‘ra, shartnoma tuzishda kontragentga boshqa tovarni sotib olish yoki sotish shartini majburiy qo‘yish ayrim hollarda muzokara kuchining ustunligidan suiiste’mol qilish sifatida malakalanishi mumkin. Antimonopol qonunchiligini buzganlik uchun buzilish sodir etilgan davrdagi tovarlar sotuvidan tushgan daromadning 5 foizi miqdorida, biroq oxirgi uch yildan ko‘p bo‘lmagan muddat uchun moliyaviy sanksiya nazarda tutilgan. Qo‘mita ta’kidlaganidek, agar buyurtma qilinmagan preparatlarni majburiy sotish fakti tasdiqlansa, tegishli korxonalarga qonunchilikda nazarda tutilgan choralar qo‘llanadi. Tekshiruv hozircha davom etmoqda va idora tasdiqlangan buzilishlar bo‘yicha hali xulosa chiqarmagan.

Bu nima uchun muhim

Vaziyat minglab chakana dorixonalar va ular bilan ishlaydigan kichik tadbirkorlarga tegishli: qo‘mita ma’lumotlariga ko‘ra, dori importining deyarli yarmi besh importchiga to‘g‘ri keladi, bu esa ularning xaridorlar oldidagi muzokara pozitsiyalarini mustahkamlaydi. Agar buzilishlar tasdiqlansa, kompaniyalarga buzilish davri uchun daromadning 5 foizigacha jarima tahdidi qiladi, dorixonalar esa buyurtma qilinmagan preparatlardan iborat majburiy «qo‘shimchalarsiz» assortiment shakllantirishda ko‘proq erkinlik olishi mumkin. Biroq hozircha qo‘mita faqat shikoyatlarni o‘rganmoqda va tasdiqlangan buzilishlar aniqlanmagan.