Bradfordlik advokat yashirin kamera oldida noqonuniy ishchi uchun jarimani 10% evaziga «yo‘q qilish»ni va‘da qildi

Asosiy ma’lumotlar

Solisitor Muhammad Alias Yusuf (Liberty Solicitors, Bradford) BBC yashirin kamerasi oldida jarimaning 10% i (£4 500) evaziga £45 000 jarimani chet eldagi «shafutsiz direktor» nomiga o‘tkazishni taklif qildi
Home Office ma‘lumotlariga ko‘ra, noqonuniy bandlik uchun £215 mln jarimadan (5 755 jarima, 2021–2025) atigi £60,5 mln yig‘ilgan
Ichki ishlar vaziri Shabana Mahmud jarimalar berish va undirish tartibini tekshirishni e‘lon qildi; Alias barcha ayblovlarni rad etadi

Yashirin suratga olish va «muammoni hal qilish» taklifi

Bradfordlik solisitor Muhammad Alias Yusuf, Alias nomi bilan tanilgan, BBC jurnalistlari tomonidan yashirin suratga olindi va noqonuniy ishchi yollash uchun £45 000 jarimani qanday «yo‘q qilish» mumkinligini tushuntirdi. Yashirin muxbir o‘zini bunday jarima tahdidi ostida qolgan mini-market egasi sifatida tanishtirdi — aslida na do‘kon, na ishchi, na jarima mavjud edi. Yozuvga ko‘ra, Alias xizmati narxini — jarimaning 10% i, ya‘ni £4 500 ni oldindan to‘lash sharti bilan — aytdi va javobgarlikni Buyuk Britaniyadan tashqaridagi shaxsga, uni biznes egasi sifatida ko‘rsatib, o‘tkazish yo‘lini tushuntirdi. «Ismimizdan foydalanishimiz mumkin bo‘lgan kimningdir ismi bormi? Iroqqa, Eronga qaytgan kimningdir?» — deb so‘radi u va «bu yerda emas, Iroqda bo‘lgan» Karvon ismli shaxs misolini keltirdi. Yozuvni ko‘rgan katta immigratsiya yuristi Bryoni Restning baholashicha, bu «shafutsiz direktor» — haqiqiy egani yashirish uchun hujjatlarda o‘z nomini ko‘rsatish evaziga pul oladigan shaxs haqida edi. U bunday xatti-harakatni «g‘azablantiruvchi» deb atadi va bu «adolatga qarshi jinoyat» (perverting the course of justice) bo‘lishi mumkinligini, Aliasning o‘zi esa solisitor maqomidan mahrum etilishi kerakligini aytdi.

Ofisdagi uchrashuv va yordamdan voz kechish

Yashirin kamera bilan kelgan muxbir Aliasning ofisiga £250 oldindan to‘lov bilan keldi (dastlab u £500 so‘ragan edi). U ofisdan Iroq Kurdistonidagi Saman ismli «tanish»iga qo‘ng‘iroq qildi — aslida bu Buyuk Britaniyadagi ikkinchi BBC jurnalisti edi. Solisitor sifatida Alias jarimani faqat Saman yozma yoki og‘zaki ravishda haqiqiy egasi ekanini tasdiqlasa, axloqiy jihatdan e‘tiroz qilishi mumkin edi. Yozuvda Alias bir necha bor tasdiq so‘raydi, Saman esa: «Men do‘kon egasi emasman, lekin uni o‘z nomimga o‘tkazishga tayyorman» va «men bu do‘konnni umuman ko‘rmaganman», deb javob beradi. Alias: «Agar siz menga shunday aysangiz, men buni qila olmayman», dedi, biroq Restning so‘zlariga ko‘ra, aynan u dastlab «ishonchsiz voqea versiyasini» taklif qilgan. Keyinchalik u: «Men ishonchsiz yoki g‘ayrihalol... voqea versiyasini qo‘llab-quvvatlay olmayman», dedi va muxbirlarga egani o‘zlari hal qilishni taklif qildi. So‘ngra u yordamdan voz kechish haqida xabarlar yubordi va £250 ni qaytarishga va‘da berdi. Pular qaytarilmagan, biroq Alias Liberty Solicitors ularni qaytarish uchun ko‘plab urinishlar qilganini ta‘kidlaydi.

Kontekst: to‘lanmagan jarimalar va hokimiyatning munosabati

Tergish BBCning noqonuniy bandlik va mini-marketlar hamda sartaroshxonalar kabi ko‘cha bizneslari bilan bog‘liq jinoyatchilikka bag‘ishlangan kengroq loyihasi doirasida olib borildi. Aliasning ismi ijtimoiy tarmoqlarda, jumladan, biznes egalari uning immigratsiya jarimalari bilan bog‘liq muammolarni «hal qilish» qobiliyatini maqtagan kurd Facebook sahifalarida tilga olingan; ba‘zi videolar 20 000 dan ortiq marta ko‘rilgan. Alias bu videolarni buyurtma qilmagan, to‘lamagan, tasdiqlamagan va tarqatmaganini aytdi. BBC olingan Home Office ma‘lumotlariga ko‘ra, 2024-yilda noqonuniy ishchilarni ataylab yollash uchun maksimal jarima £15 000 dan £60 000 ga oshirilgan; 2021–2025 yillarda jami £215 mln summasiga ega 5 755 jarima berilgan, ulardan atigi £60,5 mln yig‘ilgan. Idora oxirgi besh yilning barcha jarimalari shu davrda to‘lanmagan bo‘lishi mumkin emasligini, yig‘ilgan summa esa har doim apellyatsiyalar va tezkor to‘lov uchun chegirmalar tufayli pastroq bo‘lishini qayd etadi. Huquqni muhofaza qilish organidagi norasmiy manba BBCga ko‘plab biznes egalari jarimalarni jiddiy qabul qilmasligini aytgan: uning so‘zlariga ko‘ra, u mini-market hisoblagichida «ba‘zilari £40 000 lik, qutiga tiqilgan» bildirishnomalarni ko‘rgan. Tergish e‘lon qilingandan so‘ng ichki ishlar vaziri Shabana Mahmud bunday jarimalarni berish va undirish tartibini tekshirishni e‘lon qilib, «qoidalarimizni buzganlarni fosh qilgani uchun» BBCga rahmat aytdi. U tekshirish «barcha mavjud vositalar orqali qoidabuzarlik va to‘lamaslikka munosabat bildirish imkoniyatini ta‘minlashi kerak», dedi.

Aliasning pozitsiyasi

Alias hech qachon kimdirga jarimani biznes uchun javob beradigan bo‘lmagan shaxsga rasmiylashtirishni yoki Home Office ga noto‘g‘ri ma‘lumot berishni maslahat bermaganini rad etadi va buni hech qachon qilmasligini aytdi. «Mening ishim — parlament tomonidan nazarda tutilgan mexanizmlar orqali jarimalarni qonuniy ravishda e‘tiroz qilish, odatda aniqlangan shaxs umuman ishchi bo‘lmaganligi asosida», — dedi u BBC ga. Uning so‘zlariga ko‘ra, muxbir biznesni boshqa nomga rasmiylashtirishni taklif qilganda, u yozma ravishda ishonchsiz yoki g‘ayrihalol ishni qo‘llab-quvvatlay olmasligini ma‘lum qilgan va uni yuritishdan bosh tortgan.