Asosiy ma’lumotlar

  • Uchinchi mamlakat fuqarolari Shengen zonasida har qanday 180 kunlik davrda 90 kungacha bo‘lishi mumkin; limit siljish (rolling) tamoyili bo‘yicha amal qiladi va har yarim yilda nolga qaytarilmaydi.
  • Aprel oyidan to‘liq qo‘llaniladigan Kirish/Chiqish tizimi (EES) buzuvchilarni avtomatik aniqlaydi; uning saytida qolgan kunlarni tekshirish mumkin.
  • Jarimalar farq qiladi: Germaniyada — 3000 yevrogacha, bir necha oy yoki yillarga qayta kirish taqiqlanishi mumkin.

Shengen zonasida qisqa muddatli bo‘lish qoidalari

Euronews nashri uchinchi mamlakat fuqarolari uchun «qisqa muddatli bo‘lish» qoidalarini tushuntirib beradi: Shengen zonasida bo‘lishning maksimal muddati har qanday 180 kunlik davrda 90 kunni tashkil etadi. Material muallifi, Yevropa Ittifoqidan chiqishga qarshi ovoz bergan britaniyalik, Brexitdan keyin kunlarni hisoblash uning uchun «deyarli mantiqiy obsessiya»ga aylanganini qayd etadi. Shengen zonasi 29 mamlakatni qamrab oladi: Yevropa Ittifoqi a’zosi bo‘lgan 27 davlatdan 25 tasi (Avstriya, Belgiya, Bolgariya, Xorvatiya, Chexiya, Daniya, Estoniya, Finlyandiya, Fransiya, Germaniya, Gretsiya, Vengriya, Italiya, Latviya, Litva, Lyuksemburg, Malta, Niderlandiya, Polsha, Portugaliya, Rumaniya, Slovakiya, Sloveniya, Ispaniya va Shvetsiya) hamda YI tashqarisidagi to‘rt mamlakat — Islandiya, Norvegiya, Shveytsariya va Lixtenshteyn. Zonadan tashqarida Kipr va Irlandiya qolmoqda. Xitoy, Indoneziya, Hindiston va Filippin kabi bir qator mamlakat fuqarolariga kirish uchun viza kerak, Buyuk Britaniya, AQSh, Avstraliya va Yangi Zelandiya aholisiga esa viza talab qilinmaydi; to‘liq ro‘yxatlar Yevropa Ittifoqi qonunchiligi saytida e’lon qilingan.

«Shengen shaffl» va siljish tamoyilida kunlarni hisoblash

Euronews sayyohlar «shengen shaffl» deb ataydigan amaliyotni bayon qiladi: odamlar limitga rioya qilish, lekin Yevropani tark etmaslik uchun Shengen zonasidagi mamlakatlarga va undan tashqariga qiladigan sayohatlarini almashib turadi. Nashr 180 kundan 90 tasi qoidasi har olti oyda «nolga qaytarilmasligini», balki siljish tamoyili bo‘yicha amal qilishini ta’kidlaydi: oxirgi 180 kunga qarab, ulardan nechtasi zonada o‘tgani hisoblanadi, vaqt o‘tishi bilan ayrim kunlar limitga qaytib keladi.

EES tizimi va qolgan kunlarni tekshirish

Euronews «keng tanqid qilingan» deb ataydigan Kirish/Chiqish tizimi (EES) o‘tgan yili ishga tushirilgan va aprel oyidan to‘liq qo‘llanila boshlagan; uning maqsadi — ruxsat etilgan muddatdan uzoq qolganlarni avtomatik aniqlash. Kunlarni qo‘lda kuzatish mumkin, shuningdek EES saytida ruxsat etilgan bo‘lish muddatini tekshirish ham mumkin: foydalanuvchi pasport ma’lumotlarini, keyingi sayohatning taxminiy sanalarini va boradigan mamlakatni kiritadi, shundan so‘ng sayt kirish va chiqish paytidagi qolgan kunlar sonini ko‘rsatadi.

Muddat oshirib yuborilgani uchun javobgarlik

Euronews ma’lumotlariga ko‘ra, buzuvchilarga nisbatan sanksiyalar mamlatdan mamlakatga farq qiladi. Ba’zi davlatlarda, masalan Germaniyada, 3000 yevrogacha jarima qo‘llanilishi mumkin; boshqa mamlakatlar qayta kirishni bir necha oyga, hatto bir necha yilga taqiqlash huquqiga ega. Bundan tashqari, keyingi kirishga urinishda, ehtimol, yanada qattiq chegara nazorati kutish kerak bo‘ladi va kirishdan rad etilishi mumkin.