Asosiy ma’lumotlar
- ES elchisi Maternova: avgust oxiridan buyon Kiyev — «haqiqiy front oldidagi shahar», fuqarolik obyektlariga zarbalarni u harbiy jinoyat deb atadi.
- ES Ukrainaga moliyaviy yordamning taxminan 75 foizini beradi; a’zolik muzokaralari klasterlaridan oltitadan to‘rttasi ochildi, qolgan ikkitasi elchi umidiga ko‘ra yil oxirigacha ochilishi mumkin.
- Maternova Rossiya NPZlariga zarbalarni qonuniy o‘z-o‘zini himoya qilish deb baholashni qo‘llab-quvvatadi va texnik tayyorgarlik o‘n yillik oxirigacha yakunlanishi mumkin deb hisoblaydi, biroq a’zolik qarori uchun barcha ES davlatlari roziligi kerak.
Front oldidagi shahar sifatida Kiyev
Ukrainadagi Yevropa Ittifoqi elchisi Katarina Maternova Euronews telekanalining Europe Today dasturiga bergan intervyusida Rossiyaning havo kampaniyasi kuchayishi fonida Kiyev «haqiqiy front oldidagi shaharga» aylanganini ma’lum qildi. U 2023-yil sentyabridan beri Ukrainada yashaydi va vaziyat avgust oxiridan keskin yomonlashganini, o‘shanda Rossiya tungi otishmalar bilan birga kunduzi ham tez-tez zarbalar berishni boshlaganini qayd etdi. Havo hujumi signalizatsiyasi bolalarni darslarni to‘xtatib boshpanaga borishga, shifokorlarni tibbiy protseduralarni to‘xtatishga, metroni esa harakatni to‘xtatishga majbur qilmoqda; ko‘priklarga zarbalar shahar bo‘ylab harakatni qo‘shimcha murakkablashtirmoqda. «Vaziyat juda, juda, juda og‘ir, qish esa hali boshlanmadi», — deb ogohlantirdi Maternova.
Fuqarolik obyektlariga zarbalar
Maternova sentyabr oyida Milliy fanlar akademiyasiga, ES delegatsiyasi yonidagi kasalxonaga va Kiyev markazidagi bolalar bog‘chasiga qilingan zarbalarni eslatib, Rossiyani urush qonunlarini muntazam buzishda aybladi. «O‘zimizga eslatib qo‘yaylik: fuqarolik obyektlariga zarbalar — bu harbiy jinoyat. Bu urush qonunlariga zid», — dedi u va «harbiy jinoyatlar har kuni sodir bo‘lmoqda» deb qo‘shdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, Rossiya tobora ko‘proq tezroq reaktiv dronlardan foydalanmoqda, bu esa Ukraina PVOsi uchun qo‘shimcha qiyinchiliklar yaratmoqda.
Yevropa yordami
Kiyev va Vashington o‘rtasidagi kuchayib borayotgan taranglik fonida Maternova Yevropani Ukrainaga harbiy va moliyaviy yordamning eng ishonchli manbai deb atadi. Uning ma’lumotlariga ko‘ra, ES hozir moliyaviy yordamning taxminan uch chorakrasini taqdim etmoqda; Yevropa rahbarlari uni saqlab qolishga niyatli va boshqa hamkorlardan kattaroq hissa qo‘shishni so‘ramoqda. U Zelenskiyning Yevropa Komissiyasi raisi Ursula fon der Layen va Yevropa Kengashi raisi Antoniu Koshta bilan uchrashuvlarida qatnashgan va ukrainaliklarning ahvolining dolzarbligini yetkazishga intilgan. Maternova, shuningdek, urush davom etayotgan bir paytda ESning Moskvaga qarshi sanksiyalarni yumshatish niyatida emasligini ta’kidladi.
Neftni qayta ishlash zavodlariga zarbalar
Ukrainaning Rossiya NPZlariga qilgan zarbalarini qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha Yevropa pozitsiyasi haqidagi savolga javoban Maternova Vashington bilan munosabatlar uchun mumkin bo‘lgan diplomatik oqibatlarga izoh bermadi. Biroq u Yevropa diplomatiyasi rahbari Kayya Kallasning bunday zarbalarni qonuniy o‘z-o‘zini himoya qilish deb baholagan pozitsiyasini qo‘llab-quvvatladi. «Aynan neft-gaz tarmog‘i Rossiya tomonida urushni moliyalashtiradi», — dedi elchi.
ESga a’zolik bo‘yicha muzokaralar
Maternovaning so‘zlariga ko‘ra (u unda qatnashmagan va ochiq xabarlarga tayanib gapirgan), Zelenskiyning Vengriya bosh vaziri Peter Mad yar bilan Bryusselda bo‘lib o‘tgan uchrashuvi yaxshi o‘tgan va Kiyev bilan Budapesht o‘rtasidagi yillar davomidagi kelishmovchiliklardan keyin optimizm uchun asos beradi. Bu hafta ES yana ikkita muzokara klasterini — ichki bozor va raqobatbardoshlik hamda inklyuziv o‘sish yo‘nalishlarini ochdi; jami oltitadan to‘rttasi ochildi. «Faqat ikkita klaster ochilishi qoldi va umid qilamanki, bu yil oxirigacha amalga oshiriladi», — dedi Maternova. ESning kengayish bo‘yicha komissari Marta Kos va Ukraina bosh vaziri Denis (manba matnida — Sergey) Koretskiyning qo‘shma ishchi guruhi kelgusi oylarda Kiyevga islohotlarni, ayniqsa qonun ustuvorligi va antikorrupsiya sohasida tezlashtirishga yordam berish uchun haftada ikki marta yig‘iladi.
Muddatlar va e’tirozlar
Maternova ESga a’zolikka siyosiy iroda allaqachon borligini, vazifa esa uni aniq islohotlarga aylantirish ekanini hisoblaydi. «Men hali ham barcha texnik ish va tayyorgarlik o‘n yillik oxirigacha yakunlanishi mumkin deb o‘ylayman», — dedi u, biroq bu albatta 2030-yilgacha a’zolik degani emasligini qayd etdi: Ukrainaning qo‘shilishi barcha a’zo davlatlarning roziligini talab qiladi. U kengayishning iqtisodiy oqibatlari haqidagi xavotirlarni tarqatishga harakat qilib, Ispaniya va Portugaliyaning a’zoligi (vinochilarning tashvishlari) hamda 2004-yilgi sharqiy kengayish (dehqonlar va ishchilar tomonidan raqobat xavotirlari) hamda shunga o‘xshash qo‘rquvlar hamroh bo‘lganini eslatdi. Ukrainaning yirik agrar sektori bilan bog‘liq masalalarni muzokaralar, o‘tish davrlari va kompromislar orqali hal qilish mumkin. Siyosiy to‘siqlar murakkabroq bo‘lishi mumkin: Maternova Shimoliy Makedoniyaning uzoq yo‘lini, bu yerda ikki tomonlama nizolar kengayishni sekinlashtirganini misol keltirdi, biroq diplomatiya kelishmovchiliklarni hal qila olishiga ishonch bildirdi. «Men chuqur, chuqur, chuqur ishonamanki, Yevropa Ittifoqi Ukraina tarkibida kuchliroq, dunyoda aniqroq va raqobatbardoshroq bo‘ladi», — deb yakunladi u.
