Shavkat Mirziyoyev «O‘zbekfilm»da milliy kinoni tomoshabin talablariga javob bermagani uchun tanqid qildi

«O‘zbekfilm»dagi uchrashuv va yutuqlarga baho

Prezident Shavkat Mirziyoyev «O‘zbekfilm» kinostudiyasida kino sohasi arboblari bilan uchrashuv o‘tkazdi, — deb xabar berdi davlat rahbarining matbuot kotibi Sherzod Asadov. Prezident so‘nggi o‘n yillikda sohani sog‘lomlashtirish bo‘yicha chora-tadbirlarni qayd etdi: ikki farmon va 8 qaror qabul qilingan, kinostudiya to‘liq rekonstruksiya qilingan. Agar 2016-yilda filmlar suratga olish uchun byudjetdan 10 mlrd so‘m ajratilgan bo‘lsa, bu yili — 218 mlrd so‘m ajratildi; yangi chora-tadbirlar tufayli bozorga o‘nlab xususiy studiyalar chiqdi.

Tarixiy filmlar va Toshkentdagi e’tirof

Davlat rahbari yangi davrda suratga olingan tarixiy filmlarni alohida ta’kidladi: «Islomxo‘ja», «Ibrat», «Avloniy», «Abdulla Qodiriy», «Qo‘qon shamoli», «Muqimiy», «Ilhaq», «O‘zbek qizi», «Bahodir Yalangto‘sh». Uning aytishicha, kinematografiyada milliy kadrlarning yangi avlodi shakllandi, uning vujudga kelishiga kinoshunoslar munosib hissa qo‘shdi. Shuningdek, «Oltin globus» mukofoti tarixida Markaziy Osiyo va Kavkaz kinoshunoslarining mukofotlash marosimi birinchi marta Toshkentda bo‘lib o‘tganiqayd etildi; uchrashuvda qatnashgan aktrisa Gulchehra Jamilyolova «Meridian» mukofotiga sazovor bo‘ldi. Shu bilan birga, prezident milliy kinoni yangi bosqichga olib chiqish uchun hali ko‘p ish qilish kerakligini ta’kidladi.

«Tomoshabin kinodan voz kechmagan»

Prezident ijtimoiy tarmoqlar rivojlanib borayotgani uchun odamlar kinoteatrga bormay qolgani haqidagi fikrga qo‘shilmadi: chet el filmlari ko‘rsatiladigan zallar tomoshabinlar bilan to‘ladi. «Demak, tomoshabin kinodan ham, kinoteatrga borishdan ham voz kechmagan — faqat uning didi va talablari o‘zgargan. Milliy filmlarimiz bu talablarga javob beradimi? Afsuski, yo‘q!» — dedi u. Asosiy sabablardan biri sifatida film ishlab chiqarishdan to tomoshabinga yetkazishgacha bo‘lgan rivojlangan distribyutsiya tizimining yo‘qligini nomladi. Shuningdek, prezidentning aytishicha, professional kinotanqidchilar fikriga yetarli darajada e’tibor berilmayapti, holbalki, obyektiv tahlil ijodkorlarga o‘z kamchiliklarini ko‘rish va o‘sish imkonini beradi.

Davlat buyurtmasidagi muammolar va ijodkorlarning haddan tashqari yuklanganligi

Prezident kinoloyihalarni moliyalashtirishda davlat buyurtmasi va xarid tizimidagi muammolarga e’tibor qaratdi: eskirgan «davlat buyurtmasi» modeli zamonaviy kino sanoati talablariga javob bermaydi. Bir rejissyorga bir vaqtda oltitagacha loyiha, bir muallifga yettitagacha loyiha biriktirilardi, bu esa har bir asar ustidan sinchkovlik bilan ishlashni qiyinlashtirardi. Buyurtmalarning deyarli yarmi davlat studiyalariga berilardi, bu xususiy ijodkorlar uchun teng raqobatni cheklab qo‘yardi. Natijada kuchli ssenariy va sifatli film yaratish o‘rniga asosiy mezon topshiriqni tezro «yopish» bo‘lib qoldi. Mirziyoyev ta’kidladi, ijodkor mehnatining natijasi film bilan o‘lchanishi kerak, u tomoshabinni chuqur o‘ylantirishi va uning qalbidan joy olishi lozim. U shuningdek, ssenariy suratga olish jarayonida boyishi, ijodiy yechimlar o‘zgarishi mumkinligini qayd etib, san’at asarini oddiy tovar yoki qurilish obyekti kabi texnik topshiriq asosida xarid qilish noto‘g‘ri ekanligini ta’kidladi.

«Yumshoq kuch» sifatida kino

Davlat rahbari kinoning mamlakat obro‘si dunyoda oshiradigan «yumshoq kuch» vositasi sifatidagi ahamiyatini ta’kidladi: milliy madaniyat, tarix va qahramonlarni namoyish etish ta’sirni va mamlakatning jahon maydonidagi «ovoz»ini kengaytiradi. Uning so‘zlariga ko‘ra, O‘Z g‘oyasi kinematografiyada «o‘zini anglab, o‘z hikoyasini o‘z ovozi bilan dunyoga aytish» sifatida ifodalanadi. U filmlar uchun ustuvor mavzularni belgilab berdi — «tadbirkorlarning tashabbuskorligi, quruvchilarning bunyodkorligi, yoshlarning orzu va izlanishlari» — va davlat kinoshunoslarga qulay sharoitlar, qo‘llab-quvvatlash choralari va ijodiy erkinlik muhitini yaratishini va’dada qoldi.

Bu nima uchun muhim

Prezidentning bu bayonoti sohaga yaqin muddatda kutilayotgan o‘zgarishlar doirasini belgilab beradi: amaldagi davlat buyurtmasi va texnik topshiriqlar asosida filmlar sotib olish modeli, shuningdek, buyurtmalarni taqsimlash — deyarli yarmi davlat studiyalariga ketadigan tizim — savol ostiga qo‘yildi. Xususiy studiyalar va mualliflar uchun bu raqobat sharoitlari qayta ko‘rib chiqilishi mumkinligi haqidagi signal, tomoshabinlar uchun esa milliy filmlar sifatiga urg‘u berilayotganidan dalolat. Biroq hozircha nashrlarda aniq qarorlar nomlanmagan — faqat muammolar ko‘rsatib o‘tilgan, qanday me’yoriy o‘zgarishlar amalga oshirilishi esa noma‘lum qolmoqda.