Asosiy ma’lumotlar

  • Shanba kuni Fransiyaning yirik shaharlarida noroziliklarga 400 000 dan ortiq kishi chiqdi; politsiya AFPning bir ma’lumotiga ko‘ra 1000 dan ortiq, boshqasiga ko‘ra 1300 dan ortiq kishini qo‘lga oldi
  • Le Pen Orleanda partiyaning 10 000 a’zosi oldida chiqish qilmoqda; oldingi kuni shaharda qarshi namoyishlar bo‘ldi (politsiya ma’lumotiga ko‘ra 13 000, tashkilotchilarga ko‘ra ikki barobar ko‘p)
  • Ipsos so‘rovi: birinchi turda Le Pen uchun 32–34%, Mélenchon uchun 17%; «sariq yeleklar» keyingi shanba uchun noroziliklarini, CGT kasabalar uyushmasi esa 5-noyabrdan ish tashlashlarini e’lon qildi

Saylovoldi kampaniya tartibsizliklar fonida boshlanmoqda

Olti oydan keyin bo‘ladigan saylovda Fransiya prezidentligiga ultrao‘ng nomzod Marin Le Pen yakshanba kuni birinchi saylovoldi nutqini so‘zlashi kerak edi; bu mamlakatni qamrab olgan norozilik namoyishlari yana zo‘ravonlikka aylanganidan bir kun o‘tib sodir bo‘ldi. AFP ma’lumotlariga ko‘ra, shanba kuni yirik shaharlarda hayot narxi o‘sishiga qarshi aktsiyalarga 400 000 dan ortiq kishi chiqdi; niqobli yoshlar guruhlari namoyishlardan ajralib chiqib politsiya bilan to‘qnashuvga kirishdi, politsiya esa ko‘z yoshituvchi gaz va suv purkagichlari bilan javob berdi. Qo‘lga olishlar soni haqida AFP manbalari turlicha ma’lumot beradi: bir nashrda 1000 dan ortiq kishi hibsga olingani, boshqasida esa 1300 dan ortiq kishi qo‘lga olingani yozilgan. Ichki ishlar vaziri Laurent Nuñez zo‘ravonlikning katta qismini ultrachap ekstremistlarga bog‘ladi, zo‘ravonlik darajasini «g‘oyat yuqori» deb atadi.

Noroziliklar haftasi va Orleandagi qarshi namoyishlar

Xuddi shunday butun mamlakat bo‘ylab yurishlar bir hafta oldin, 17-oktabrda ham o‘tkazilgan edi; ular ham manbalarga ko‘ra Yaqin Sharqdagi urush bilan bog‘lanadigan inflyatsiya o‘sishiga qarshi yo‘naltirilgan edi, o‘sha kuni jamoat binolari buzilib, yuzlab do‘konlar talon-taroq qilingan edi. Keng ko‘lamli aktsiyalarga Fransiya bo‘ylab sinflardagi sharoitlar va universitet o‘rinlariga kirish borasidagi talabalar noroziliklarining to‘rt haftalik davri zamin yaratdi. Le Pen Orleanda «Milliy birlashuv» (RN) partiyasining 10 000 a’zosi oldida chiqish qilmoqda; politsiya yakshanba kuni shaharga kirayotgan transportni filtrladi, chunki oldingi kuni shaharda Le Pen va uning antiimmigratsion partiyasiga qarshi namoyishlar bo‘lgan edi — politsiya ularning sonini 13 000 kishi deb baholaydi, tashkilotchilar esa ishtirokchilar soni ikki barobar ko‘p ekanini bildirdi. Keyingi shanba kuni «sariq yeleklar» yangi norozilik kuni e’lon qildi, CGT kasabalar uyushmasi esa 5-noyabrdan boshlab ish tashlashlar kampaniyasiga chaqiryapti.

Nomzodlarning mavqei va so‘rovnomalar

Le Pen Makronning markazchi hukumatini zo‘ravon namoyishchilarga nisbatan yumshoqlik va hokimiyat yetishmasligida ayblamoqda; o‘zini qonun va tartib partiyasi sifatida ko‘rsatayotgan RN politsiyani qo‘llab-quvvatlamoqda, partiya rahbari Jordan Bardella — Le Pen g‘alaba qozonsa, uni bosh vazir qilmoqchi — politsiya bo‘limlariga tashrif buyurdi. Aprel va maydagi ikki bosqichli saylovlarda g‘alaba qozonsa, u uy xo‘jaliklari uchun energiya tariflarini cheklash, soliqlarni kamaytirish va Fransiyaning YIga to‘lovlarni qisqartirish orqali hayot narxini pasaytirishga va’da beradi; u shuningdek NATO va Fransiyaning Ukrainani qo‘llab-quvvatlashini tanqid qiladi. Shanba kuni e’lon qilingan Ipsos so‘roviga ko‘ra, birinchi turda Le Pen 32–34%, ultrachap raqib Jean-Luc Mélenchon esa 17% ovoz to‘plagan bo‘lardi; markazchi nomzodlar orqada qolmoqda. So‘ralgan 1500 kishidan 58 foizi noroziliklardagi zo‘ravonlik tufayli g‘azab his qilayotganini bildirdi, 81 foizi vaziyat uchun hukumatni mas’ul deb hisoblaydi, 79 foizi radikal siyosiy guruhlarni, 62 foizi chap kuchlarni, 52 foizi politsiyani aybdor deb biladi.

Kelgusi prezidentning cheklangan imkoniyatlari

AFP ma’lumotlariga ko‘ra, saylov g‘olibiga qo‘shimcha xarajatlar uchun cheklangan maydon qoladi: Fransiyaning davlat qarzi va byudjet defitsiti YI mamlakatlari uchun belgilangan chegaralardan oshib ketgan, Makron hukumati esa qisqartiruvchi byudjetni qabul qildirishga harakat qilmoqda va bir vaqtda yangi xarajatlar talab qilayotgan noroziliklar hamda partiyalar o‘rtasidagi siyosiy kurashga duch kelmoqda. Favqulodda holat joriy etmasdan, Makron o‘z ta’rifiga ko‘ra «noqonuniy» hisoblangan uyushmasiz namoyishlarni taqiqladi, unga bo‘ysunuvchi amaldorlar esa shahar markazlarida noroziliklarni taqiqlash va mahalliy komendantlik soati joriy etdi; namoyishchilar va inson huquqlari himoyachilari hokimiyatni namoyish huquqini cheklashda ayblamoqda. Keltirilgan faktlardan tahririyat xulosasi: barqaror norozilik harakati, hukumatning qattiq choralarining va so‘rovlarda Le Penning yetakchiligining uyg‘unlashuvi saylovlargacha qolgan olti oy uchun taranglikka to‘la fon yaratmoqda; ayni paytda manbalar tartibsizliklarni bostirish hamda kasabalar uyushmalari va talabalar bilan muloqot o‘rtasidagi muvozanatni qancha muddat saqlab qolish mumkinligi haqida ma’lumot bermayapti.