Asosiy ma’lumotlar

  • 2025-yilda konflikt zonalarida 589 million bola yaşagan — bu 1990-yildan buyongi rekord bölib, 1990-yillarning örtasiga qaraganda ikki barobardan köp
  • Gumanitar kirişga ruxsat bermaslik holatlari 2015-yildagi 509 tasdiqlangan holatdan 2025-yilda 8 322 taga kötarildi; holatlarning 70 foizdan ortiği Falastin hududlariga töğri keldi
  • BMT bolalarga qarşi 38 967 oğir buzğunlikni tasdiqladi — bu monitoring tarixidagi ikkinçi körsatkiç bölib, 2024-yildagi rekord 41 763 holatdan keyingi örinda

Konflikt zonalarida yaşayotgan bolalar soni rekord darajaga yetdi

Save the Çildren xalqaro gumanitar taşkiloti «Stop the War on Çildren» turkumidagi navbatdagi hisobotini e'lon qildi. Unda 2025-yilda qurolli töqnaşuvlar zonalarida yaşayotgan bolalar soni 589 million bolaekani qayd etilgan. Bu 1990-yilda hisob boşlanganidan buyon eng yuqori körsatkiç bölib, 1990-yillarning örtasiga qaraganda ikki barobar köp — ya'ni dunyodagi deyarli har törtinçi bola şunday hududlarda yaşaydi. «Millionlab bolalar uçun qörqu, zöravonlik va köçib yuriş kundalik hayotning bir qismiga aylangan», — dedi Save the Çildren Germany taşkiloti rahbari Florian Westphal va bu vaziyatni xalqaro hamjamiyat uçun «uyğoniş signali» deb atadi. Hisobot ma'lumotlarini Deutsçe Welle keltirdi.

Uruş bolalarga qaysi hududlarda köproq ta'sir qilmoqda

Mintaqaviy manzara juda notekis. Afrika va Yaqin Şarqda konflikt zonalarida taxminan har beş boladan ikkisi yaşaydi. Dunyodagi konflikt zonalaridagi barça bolalarning 44 foizi Afrikaga töğri keldi; 15 yil içida uruşdan zarar körgan mintaqa bolalarining uluşi 2010-yildagi 12 foizdan 2025-yilda 39 foizga kötarildi. Yaqin Şarqda bu körsatkiç 40,2 foizga yetdi, mutlaq son esa deyarli 29 foizga ösib, 2024-yildagi 52 milliondan 2025-yilda 67 millionga yetdi.

Gumanitar kirişga ruxsat bermaslik — eng tez ösayotgan buzğunlik

Eng keskin ösiş gumanitar yordamga kiriş huquqini çeklaş böyiça qayd etildi: 2025-yilda 8 32 tasdiqlangan holat qayd etilgan bölib, 2015-yildagi 509 holatga nisbatan bu ön yillikda 16 barobar ösişni anglatadi. BMT monitoring mexanizmini (MRM) yaratgan 2005-yilda bunday holatlar atigi sakkizta edi. Barça tasdiqlangan oğir buzğunliklar orasida bu buzğunlikning uluşi 2015-yildagi taxminan 2 foizdan 2025-yilda 21 foizdan oşib, bolalarni öldiriş va jarohatlaşdan keyin ikkinçi eng köp uçraydigan holatga aylandi. «Heç bir oğir buzğunlik gumanitar kirişga ruxsat bermaslik kabi dramatik ösmagan va tasdiqlangan buzğunliklar umumiy manzarasini şunçalik kuçli özgartirmagan», — deb qayd etiladi tadqiqotda. Holatlarning mutlaq köpçiligi — 5 946, ya'ni jahon miqyosidagi sonning 70 foizdan ortiği — Falastin hududlariga töğri keldi.

Oğir buzğunliklar miqyosi va ularning geografiyasi

Jami BMT 2025-yilda bolalarga qarşi 38 967 oğir buzğunlikni tasdiqladi — bu monitoring tarixidagi ikkinçi natija bölib, 2024-yildagi rekord 41 763 holatdan keyingi örinda turadi. Holatlarning yarmidan ortiq uçta mintaqaga töğri keldi: Falastin hududlari (12 449 buzğunlik, barçasining deyarli uçdan bir qismi), Kongo Demokratik Respublikasi va Nigeriya. Gumanitar kirişga ruxsat bermaslikdan taşqari, hisobot 14 224 öldirilgan yoki jarohatlangan bolani, rekord darajadagi 5 128 öğirlab ketilgan holatni, 1 787 jinsiy zöravonlik holatini (ön yillikda 71 foizga ösiş) hamda maktab va kasalxonalarga qarşi 2 930 hujumni qayd etdi — bu körsatkiç beşinçi yil ketma-ket ösmoqda. Maktab va kasalxonalarga qarşi eng köp hujumlar Falastin hududlarida — 837 holat qayd etilgan bölib, undan keyin 643 holat bilan Ukraina keladi; ular birgalikda dunyodagi barça holatlarning yarmidan ortiğini taşkil etdi. Jinsiy zöravonlik eng köp ösişi KDRda (2024-yildagi 358 holatdan 2025-yilda 592 holatga) va Sudanda74 tadan 193 taga kötarilişiqayd etildi; bunday holatlarning taxminan 86 foizi Afrikadagi konflikt zonalarida hujjatlaştirilgan.

Raqamlar ortida nima turadi

BMT mexanizmining «oğir buzğunliklar» tuşunçasi yuqorida sanab ötilganlardan taşqari, qurolli kuçlar tomonidan bolalarni safarbar qilişniham, jinsiy zöravonlik, öğirlab ketişlar hamda maktab va kasalxonalarga hujumlarni ham öz içiga oladi — ya'ni hisobot uruşning bolalar uçun keng kölamli oqibatlarini, faqat töğridan-töğri qurbonlarni emas, qamrab oladi. Hisobot ma'lumotlariga köra, konflikt zonalaridagi bolalar sonining rekord darajasi va gumanitar kirişga ruxsat bermaslik holatlarining keskin ösişi birgalikda yordam köpinça eng köp zarar körganlarga yetib bormayotganini anglatadi — bundan taşqari, rad etiş holatlarining 70 foizdan ortiği bitta mintaqa, Falastin hududlariga töğri keladi. Save the Çildren ta'kidlaydi: «Bolalar zöravonliksiz yaşaş huquqiga ega. Vaziyatni özgartiriş uçun bolalar xavfsizligini birinçi öringa qöyuvçi siyosiy qarorlar va bolalarga qarşi uruşni tugatişga barqaror sadoqat zarur».