Asosiy ma’lumotlar

  • Evrokomissiya 45 mlrd yevrolik kredit taklif qildi: 25 mlrd — qurol-yaroğ va havo mudofaasiga, 20 mlrd — byudjet qöllab-quvvatlaşiga
  • Ukrainaning 2027-yilgi byudjet defitsiti 70 mlrd yevro deb baholandi; qolgan uçdan bir qismini Buyuk Britaniya, Norvegiya, Kanada va Yaponiya qoplaşi kerak
  • Slovakiya, Vengriya, Çexiya va Bolgariya iştirok etmasligini bildirdi; fon der Lyayen barça 27 davlat qöllab-quvvatlaşiga işonçi komil ekanini aytdi

Byudjetdagi kengayayotgan böşliq fonida yangi kredit

Yevropa komissiyasi 18-noyabr kuni Ukraina uçun 2027-yilga möljallangan, 45 mlrd yevrogaça (taxminan 49 mlrd dollar) bölgan qöşimça kredit taklifini taqdim etdi. Komissiya raisi Ursula fon der Lyayen buni Bryusselda iqtisodiyot komissari Valdis Dombrovskis va mudofaa komissari Andrius Kubilius hamrohligida e'lon qildi. Bu summadan 25 mlrd yevro harbiy yordamga — dronlar, raketalarga, dronlarga qarşi kuraşiş vositalariga va havo mudofaasi uçun interceptorlarga, qolgan 20 mlrd esa umumiy byudjet qöllab-quvvatlaşiga ajratilgan.

Nega yangi paket kerak böldi

Taklif ötgan yilning dekabrida YI yetakçilari 2026–2027-yillar uçun kelişib olgan amaldagi 90 mlrd yevrolik kreditni töldiradi. Öşa paket Rossiya uruşi 2026-yilda tugaşiga hisoblangan edi, biroq bu yuz bermadi: Moskva elektr energiyasi uzilişiga, biznes faoliyati va savdoning buzilişiga olib boradigan zarbalarini kuçaytirmoqda, bu esa Kiyevening daromad yiğiş qobiliyatini pasaytiradi. Komissiya baholaşiça, Ukrainaning 2027-yilgi byudjet defitsiti 70 mlrd yevroni taşkil etadi; yangi kredit bu summaning uçdan ikki qismini qoplaydi, qolgan uçdan bir qismi Buyuk Britaniya, Norvegiya, Kanada va Yaponiyadan jalb etilişi közda tutilgan. Euronews yozgan komissiyaning içki hujjatiga köra, agar barça NATO ittifoqçilari iyul sammitidagi majburiyatlarini bajarganda bölsa, defitsit 13 mlrd yevrogaça qisqarişi mumkin edi.

Qarz şartlari va muzlatilgan aktivlar

Mablağlar YI byudjeti bilan kafolatlangan qöşma qarz orqali kapital bozorlaridan jalb etilişi rejalaştirilgan. Foizlar a'zo davlatlar zimmasiga tuşadi, bu yil qarz oliş qiymati esa yuqori energiya narxlari, geosiyosiy beqarorlik va sun'iy intellektga investitsiyalar poygasi tufayli oşdi. Asosiy qarzni qaytariş, avvalgi dasturlardagidek, Ukrainaning Rossiyadan reparatsiya olişi bilan boğlangan: agar Moskva tölaşdan boş tortsa, komissiya YI hududidagi, 210 mlrd yevro deb baholanayotgan muzlatilgan rus suveren aktivlaridan foydalaniş huquqini özida saqlab qoladi. Fon der Lyayen bu mablağlardan qarzni qaytariş uçun foydalaniş imkoniyati taklifda töğridan-töğri nazarda tutilganini aytdi. Komissiya, şuningdek, G7 qölida olingan avvalgi qarzlar qaytarilgandan keyin muzlatilgan aktivlardan keladigan kelgusi daromadlarni yangi kreditlarni qaytarişga yönaltirişni va blokdan taşqaridagi yuqori reytingli davlatlar kafolati ostida qöşimça 5 mlrd yevrogaça kreditlaşga ruxsat berişni taklif qildi.

YI içidagi qarşilik va keyingi qadamlar

Tasdiqlaş uçun barça 27 a'zo davlatning qöllab-quvvatlaşi zarur, biroq Slovakiya, Vengriya, Çexiya va Bolgariya keyingi moliyalaştirişda iştirok etmasligini bildirdi. Slovakiya boş vaziri Robert Fitsa tinçlik muzokaralarining qayta boşlanganiga işora qilib, «harbiy kreditlardan» boş tortdi, Germaniya kansleri Fridrix Merts esa Ukrainaga yordam barça 27 davlat tomonidan kelişib olinmasa, keyingi YI byudjetini blokirovka qiliş bilan tahdid qildi; Fitsa buni «şantaj» deb atadi. Fon der Lyayen qurol yetkazib berişga qarşi çiqayotganlarning xavotirini bartaraf etiş uçun kreditni fuqarolik va harbiy qismlarga ajratişga urğu berdi hamda barça a'zolar istisnosiz qöllab-quvvatlaşiga «juda işonç komil» ekanini aytdi. Qonun çiqaruvçi takliflar Yevropa parlamenti va YI Kengaşiga yuborildi; yetakçilar örtasidagi birinçi munozara kelgusi haftada Bryusselda rejalaştirilgan bölib, u yerda ittifoqning yangi byudjeti ham muhokama qilinadi.