Asosiy ma’lumotlar
- 2035-yilga kelib musulmonlar 2,57 mlrd, xristianlar 2,52 mlrd böladı (Pew Researç Center prognozi)
- 2070-yilga borib musulmonlar — 3,6 mlrddan ortiq (+80%), xristianlar — 3 mlrdga yaqin (+30%)
- Asosiy omil — tuğiliş darajasi: musulmon ayollarga örtaça 3,1 bola, xristian ayollarga 2,5 bola toğri keladi
Musulmonlar 2035-yilgaça xristianlardan son jihatidan özib ketadi
Musulmonlar 2035-yilga kelib dunyodagi eng köp sonli diniy guruhga aylanadi — bunday prognoz yangi hisobotda keltirilgan, uni Amerika tadqiqot markazi Pew Researç Center tayyorlagan bölib, u 2020–2070-yillar davomida yetti diniy guruh sonining özgarişiga bağişlangan. Bu haqda Kun.uz Associated Press, Deutsçe Welle va Anadolu maʼlumotlariga tayanib yozdi. Markaz hisob-kitoblariga köra, 2020-yilda dunyoda 2,27 mlrd xristian va 2,02 mlrd musulmon yaşagan; 2035-yilga kelib musulmonlar soni 2,57 mlrd, xristianlar soni esa 2,52 mlrd böladı. Agar hozirgi tendensiyalar saqlansa, 2070-yilga borib musulmonlar soni 3,6 mlrddan oşadi, xristianlar soni esa 3 mlrdga yaqin böladı.
Asosiy omil — tuğiliş darajasi
Ikkala din ham ösib bormoqda, biroq islom tezroq ösmoqda. Tadqiqot maʼlumotlariga köra, asosiy sabab — tuğiliş darajasi: 2020–2025-yillarda bir musulmon ayolga örtaça 3,1 bola, xristian ayolga 2,5 bola, qolgan ayollarga esa 1,6 bola toğri kelgan, bu avlodlarni takrorlaş darajasidan (2,1) past. Pew tadqiqotçisi, katta demograf Konrad Hakkett buni qisqa ifodalab: «hammasi bolalar haqida», dedi va uning sözlariga köra, dinini özgartiriş ança kiçik rol öynaydi. Anadolu yana bir körsatkiçni qöşadi: 2020-yilda musulmonlarning örtaça (mediana) yoşi 24 yoşni taşkil etgan, musulmon bölmaganlarda esa bu 33 yoş.
Aholidagi uluş va mintaqaviy siljişlar
Yarim asr içida dunyo aholisi 29 foizga, musulmonlar 80 foizga, xristianlar 30 foizga köpayadi: bu örtaça ösişdan tez ösadigan yagona guruhlar. 2070-yilga kelib musulmonlar dunyo aholisining 36 foizini (2020-yildagi 26 foizga qarşi) taşkil etadi, xristianlar uluşi esa taxminan 29 foizda saqlanadi. Xristianlarning yarmidan köpi Sahra osti Afrikasida yaşaydi, DR Kongo esa eng köp xristian yaşaydigan davlat sifatida AQŞni ortda qoldiradi. Eng yirik musulmon davlatga Pokiston aylanadi, undan keyin Hindiston, Nigeriya va hozir birinçi ö'rinda turgan Indoneziya keladi. AQŞda xristianlar 2070-yilga kelib köpçilik bölib qolmaydi (Kanadada — 2030-yilga kelib, Kun.uz maʼlumotiga köra; Anadolu bunday davlatlar qatorida Germaniyani ham ataydi), bu asosan heç bir dinga mansub emas deb hisoblaydiganlar sonining ösişi bilan bögliq. Yevropada xristianlar soni 505 milliondan 324 milliongaça kamayadi, musulmonlar uluşi esa 6 foizdan 13 foizga kötariladi.
Qolgan guruhlar va ehtiyot çoralar
Hinduistlar va yahudiylar mutlaq son böyiça köpayadi, biroq dunyo aholisidagi uluşi kamayadi; yahudiylarning 62 foizi Isroilda yaşaydi, 2020-yildagi 46 foizga qarşi. Buddistlar ham son, ham uluş böyiça kamayadi — Xitoy, Yaponiya va Janubiy Koreya aholisi qisqaradi, u yerda buddistlar soni ikki barobardan ortiq kamayadi. Pew din böyiça tadqiqotlar direktori Alan Cooperman AP ga bergan izohida musulmonlar va xristianlarning ösişi asosan ular allaqaçon köpçilikni taşkil etadigan joylarda södir bölayotganini taʼkidladi va maʼlumotlarni xristianlar musulmonlarga «mağlub bölayotgani»dagi «töqnaşuv» sifatida taqdim etişdan ogohlantirdi. Markazning özi prognozlar hozirgi din özgartiriş va migratsiya surʼatlarining saqlanişi asosida tuzilganini, uning modeli dinsiz guruhning ösişiga nisbatan ehtiyotkor (konservativ) bölişi mumkinligini qayd etadi — bu guruh 2010–2020-yillarda kutilganidan tezroq ösgan edi. Bunday prognoz allaqaçon birinçi emas: hali 2015-yilning özida Pew tadqiqotçilari 2050-yilga kelib xristianlar va musulmonlar soni deyarli tenglaşişini, 2070-yilga borib esa musulmonlar xristianlardan özib ketişini taxmin qilgan edi.


